Inhoud17 onderdelen
Deze gids verscheen oorspronkelijk in het Duits op handgetestet.de.
Een QFN-chip heeft zijn aansluitingen onder de behuizing. Daar komt geen soldeerpunt bij, hoe fijn die ook is. Voor de reparatietafel waar bedrade componenten en SMD even vaak voorkomen, vinden wij de ELV LF-853D de zinvolste aankoop, omdat soldeerbout, desoldeerbout met pomp, hete lucht en rookafzuiging in één pakket komen. Heb je al een goed soldeerstation en wil je alleen hete lucht toevoegen, kijk dan naar de Atten ST-862D.
Waarom het heteluchtpistool uit de bouwmarkt hier niets te zoeken heeft
Een heteluchtpistool (in het Engels) is gemaakt voor verf, folie en krimpkous. Een reworkstation werkt anders: temperatuur en luchthoeveelheid zijn apart in te stellen, het mondstuk meet maar een paar millimeter, en een regelkring houdt de waarde vast. Het klassieke soldeerstation met bout (in het Engels) blijft toch op tafel, want zodra een pin vrij bereikbaar is, gaat het daarmee sneller.
Het temperatuurprofiel: het getal op het display is niet het getal op de print
Loodvrije soldeersels smelten volgens een overzicht van de Duitse beroepsvereniging voor elektrotechniek (Berufsgenossenschaft) bij ongeveer 217 tot 227 graden, loodhoudende bij 179 tot 189. Op de soldeerplek zelf noemt hetzelfde overzicht zo’n 250 respectievelijk 215 graden. Toch staat er op reworkapparaten vaak een veel hogere waarde. De lucht koelt onderweg af, en de koperen vlakken van de print voeren warmte af.
Texas Instruments beschrijft dat voor een kleine module stap voor stap: print voorverwarmen tot 90 graden, 90 seconden houdfase bij 225 graden mondstuktemperatuur, 30 seconden oplopen naar 335 graden, dan 65 seconden bij 370 graden. Dat geldt voor precies deze behuizing op een professionele installatie en is geen recept voor jouw moederbord. Het principe blijft echter: langzaam opbouwen in plaats van erop blijven blazen. TI raadt aan het verloop te bepalen met een opgeplakt thermokoppel of een warmtebeeldcamera.
Hoe groot de onnauwkeurigheid kan zijn, zegt Weller bij de WTHA1 openlijk: de temperatuurnauwkeurigheid van de hete lucht ligt op plus/min 30 graden. Thermokoppels voor de bewaking levert het WXHotAir-systeem mee, ELV en Atten noemen bij de stations hier niets vergelijkbaars. Daar blijft het voorzichtig aftasten, volgens het principe van ELV: laat het onderdeel na een paar seconden niet los, verwarm dan niet verder, maar laat afkoelen en begin opnieuw met een hogere temperatuur.
Luchthoeveelheid: het onderste deel van de schaal telt
Veel lucht brengt warmte. Maar ze blaast ook piepkleine weerstanden weg en verschuift de buren van een chip zodra hun soldeer vloeibaar is. TI werkt in de genoemde procedure met slechts 20 tot 25 procent luchtstroom. Voor kleine onderdelen is het daarom interessanter hoe ver je een station kunt terugregelen dan wat het maximaal haalt.
De ELV LF-853D begint bij 1,5 liter per minuut en eindigt bij 40. Atten noemt voor de ST-862D 20 tot 120 liter. Rechtstreeks vergelijken kun je de waarden maar beperkt, want Weller noemt voor de WTHA1 afhankelijk van de luchttemperatuur 60 of 110 liter als bovengrens. Onze inschatting: voor printplaten van telefoons en kleine modules volstaat het pompapparaat van ELV. Bij dikke meerlaagsprinten met veel koper wordt het met 600 watt en 40 liter krap.
Mondstukken en afstand
Bij de LF-853D zitten vier opzetstukken, twee hoekige met 14 en 9 millimeter binnenmaat, twee ronde met 7,5 en 4,5 millimeter. De afstand geeft de handleiding op als 5 tot 10 millimeter, bij losse contacten zoals weerstanden 3 tot 5 millimeter. Opzetten is taboe. En nooit wrikken: wie een onderdeel optilt voordat het soldeer overal vloeibaar is, trekt de pads mee los. Gereedschap om apparaten te openen staat in de gids over reparatiesets (in het Engels).
Voorverwarmen en drogen: de twee stappen die hobbyisten overslaan
Een koude print trekt de warmte uit de soldeerplek, dus draaien velen de temperatuur omhoog. Beter is het om de hele module vooraf gematigd op te warmen. Weller legt bij zijn grootste WXHotAir-set daarvoor een voorverwarmplaat, Atten heeft eigen voorverwarmers. Wie grote chips vervangt, houdt daar rekening mee.
Minder bekend is vocht. Kunststof behuizingen en printplaten nemen water op. TI raadt dringend aan om bestukte printen vóór elke nabewerking uit te bakken, en verwijst naar de norm J-STD-033.
ESD: het station is maar een deel van de bescherming
Beide ELV-stations hebben aan de achterkant een aansluiting voor potentiaalvereffening, Atten levert een aardingskabel mee, Weller voert WXHotAir als ESD-veilig. De kabel moet dan wel ook aangesloten zijn. Anders blijft de aansluiting decoratie. En een geaard station beschermt geen chip die op een kunststof ondergrond ligt. Een geleidende werkmat en een polsband horen er bij gevoelige halfgeleiders bij.
Soldeerdamp: hete lucht maakt hem niet onschuldig
Soldeerdampen bevatten volgens het Institut für Arbeitsschutz (IFA) van de Duitse wettelijke ongevallenverzekering DGUV onder meer colofonium, formaldehyde en aminen, en kunnen luchtwegen en ogen irriteren. De deeltjes zijn volgens de beroepsvereniging met 0,01 tot 0,15 micrometer zo fijn dat ze tot in de longblaasjes komen. Haar metingen gaan echter over solderen met de bout; waarden voor hete lucht noemt ze niet. De gebruiksaanwijzingen van ELV eisen in elk geval een soldeerdampafzuiging op de werkplek en goede ventilatie.
Bij de vergelijking op de testbank van het instituut uit 2003 scoorden kappen met een krachtige ventilator en twee filtertrappen voor deeltjes en gas het best. Enkele apparaten met filter en ventilator direct in de kap scoorden onvoldoende. Het kleine tafelapparaat van de LF-853D heeft ventilator en filter in één behuizing, en ELV noemt geen volumestroom. Beter dan niets. Wie dagelijks werkt, plant toch een afzuigarm in.
Veiligheid: wat de handleidingen echt eisen
De hitte werkt volgens ELV nog op enige afstand van het mondstuk. Daarom eist de handleiding hittebestendige handschoenen, stevige schoenen en een IR-veiligheidsbril. De verwarming mag nooit zonder luchtstroom draaien; dat vernielt haar en is volgens de handleiding een brandgevaar. Bij het uitschakelen koelt de pomp de bout ongeveer een minuut lang af tot zo’n 100 graden. Pas dan hoort het hele station van het net. Koudespray op hete onderdelen is verboden.
Zes stations naast elkaar
| Model | Hete lucht volgens fabrikant | Luchthoeveelheid | Voor wie |
|---|---|---|---|
| ELV Lötstation LF-853D | 600 W, 100–480 °C | 1,5–40 l/min | reparatietafel met alles in één apparaat |
| ELV Lötstation LS-180D+ | geen, alleen soldeerbout 180 W | n.v.t. | partner voor een apart heteluchtstation |
| Atten ST-862D | 1.000 W, 100–500 °C | 20–120 l/min | toevoegen naast een bestaand soldeerstation |
| Atten ST-8802 | 800 W, 100–500 °C, plus bout 65 W | geen opgave | compacte tafel, twee gereedschappen |
| Weller WTHA1 | 900 W, 50–600 °C | 5–60 l/min (20 °C), 5–110 l/min (300 °C) | lab en werkplaats met profielen |
| Weller WXHotAir | 900 W, 50–600 °C | 1–50 l/min (50 °C), 2–90 l/min (300 °C) | productie met documentatieplicht |
ELV Lötstation LF-853D
Soldeerbout en desoldeerbout van elk 100 watt, hete lucht met 600 watt, vacuümpomp in de desoldeerbout en rookafzuiging: de uitrusting draagt de aanbeveling. Soldeer- en desoldeerbout regelt het station volgens ELV op plus/min 3 graden, en alle drie de onderdelen werken tegelijk. De zwakke punten zijn net zo duidelijk. Met 12 kilo en 30 bij 36 centimeter standoppervlak is het een meubelstuk, bij 480 graden houdt de hete lucht op, en profielgeheugens noemt de handleiding niet. Het SMD-pincet TWZ90 zit niet bij de levering.
ELV Lötstation LS-180D+
Geen hete lucht, dat moet je weten. Het staat hier omdat 180 watt en 400 graden in 15 seconden helpen bij massacontacten waar zwakke bouten het opgeven. Zinvol is het als duo met een puur heteluchtapparaat.
Atten ST-862D
Het pure heteluchtstation heeft volgens Atten 1.000 watt, dus meer dan de ELV. Drie geheugens voor lucht en temperatuur, kalibratie, wachtwoordbeveiliging en automatische koeling noemt Atten; vier mondstukken en de aardingskabel zitten erbij. De luchtstroom begint pas bij 20 liter, dus bij piepkleine onderdelen voorzichtig aftasten.
Atten ST-8802
Twee gereedschappen op 12,5 centimeter breedte. De bout heeft 65 watt, de hete lucht 800 watt, en daarbij komen een borstelloze ventilator, een timer van 10 tot 900 seconden en een koudeluchtfunctie. Desoldeerpomp en afzuiging ontbreken.
Weller WTHA1
De turbine is borstelloos, vijf voorinstellingen lopen desgewenst automatisch af als profiel. Zo doet het station vanzelf wat TI hierboven beschrijft. Privé is deze prijsklasse nauwelijks te verantwoorden, in het lab wel.
Weller WXHotAir
Geïntegreerd vacuüm tilt het onderdeel direct op, thermokoppels bewaken de temperatuur, de software documenteert elke doorgang. Dat telt waar nabewerking traceerbaar moet zijn. In de hobbywerkplaats niet.
Zo zouden wij kiezen
- Reparaties aan consoles, telefoons en audioapparatuur, plus bedrade componenten: ELV Lötstation LF-853D.
- Goed soldeerstation aanwezig, alleen hete lucht ontbreekt: Atten ST-862D.
- Weinig ruimte en vooral SMD: Atten ST-8802.
- Grote massacontacten, hete lucht komt later: ELV Lötstation LS-180D+.
- Lab met terugkerende procedures: Weller WTHA1, met documentatieplicht Weller WXHotAir.
Beginners raden we af om meteen hier te starten. Oefen eerst solderen met een elektronicabouwpakket (in het Engels), daarna op een afgedankte print. Het resultaat controleer je het best onder een USB-microscoop.
Veelgestelde vragen
Waarom volstaat een gewoon heteluchtpistool niet voor SMD?
Een heteluchtpistool is gemaakt voor verf, folie en krimpkous. Een reworkstation regelt temperatuur en luchthoeveelheid apart, het mondstuk meet maar een paar millimeter, en een regelkring houdt de waarde vast. Het soldeerstation met bout blijft toch op tafel, want zodra een pin vrij ligt, gaat het daarmee sneller.
Welke temperatuur heb ik nodig om met hete lucht te desolderen?
Loodvrije soldeersels smelten volgens de Duitse beroepsvereniging (Berufsgenossenschaft) bij ongeveer 217 tot 227 graden. Op het apparaat staat toch vaak een veel hogere waarde, omdat de lucht onderweg afkoelt en koperen vlakken warmte afvoeren. Het principe: langzaam opbouwen in plaats van erop blijven blazen. Laat het onderdeel niet los, laat het dan afkoelen en begin opnieuw met een hogere temperatuur.
Hoeveel luchthoeveelheid heeft een SMD-heteluchtstation nodig?
Voor kleine onderdelen telt het onderste deel van de schaal. Veel lucht blaast piepkleine weerstanden weg en verschuift naburige componenten. De ELV LF-853D begint bij 1,5 liter per minuut, de Atten ST-862D pas bij 20 liter. Bij dikke meerlaagsprinten met veel koper wordt het met 600 watt en 40 liter krap.
Hoe groot moet de afstand van het mondstuk tot de print zijn?
De handleiding van de LF-853D noemt 5 tot 10 millimeter, bij losse contacten zoals weerstanden 3 tot 5 millimeter. Opzetten is taboe. En nooit wrikken: wie een onderdeel optilt voordat het soldeer overal vloeibaar is, trekt de pads mee los.
Is soldeerdamp bij werken met hete lucht gevaarlijk?
Soldeerdampen bevatten volgens het IFA van de Duitse wettelijke ongevallenverzekering DGUV onder meer colofonium, formaldehyde en aminen en kunnen luchtwegen en ogen irriteren. De metingen gaan echter over solderen met de bout. De handleidingen van ELV eisen in elk geval afzuiging en goede ventilatie. Wie dagelijks werkt, plant een afzuigarm in.
Welke beschermingsmiddelen eist de handleiding?
Hittebestendige handschoenen, stevige schoenen en een IR-veiligheidsbril, want de hitte werkt volgens ELV nog op enige afstand van het mondstuk. De verwarming mag nooit zonder luchtstroom draaien. Bij het uitschakelen koelt de pomp de bout ongeveer een minuut af tot zo'n 100 graden, pas dan gaat het station van het net.
Bronnen
- ELV (Duitse webwinkel): 3-in-1-soldeerstation LF-853D (winkelgegevens)
- ELV: gebruiksaanwijzing LF-853D (pdf)
- ELV: opzetstukken van de heteluchtbout (pdf)
- ELV: soldeerstation LS-180D+ (winkelgegevens)
- ELV: gebruiksaanwijzing LS-180D+ (pdf)
- Atten: ST-862D
- Atten: ST-8802
- Weller: WTHA1 Set 230 V
- Weller: WXHotAir Basic Set
- Weller: brochure WXHotAir (pdf)
- Texas Instruments: Rework Guidelines, MicroSiP
- BG ETE (Duitse beroepsvereniging): blootstelling bij loodvrij zachtsolderen (pdf)
- IFA van de DGUV: emissie van soldeerdamp bij zachtsolderen
Waar te koop
- ELV Lötstation LF-853DBekijken bij ELVVerkrijgbaar in Duitsland: ELV
- ELV Lötstation LS-180D+Bekijken bij ELVVerkrijgbaar in Duitsland: ELV
- Atten ST-862DPrijs bekijken bij Amazon.deVerkrijgbaar in Duitsland: Amazon.de
- Atten ST-8802Prijs bekijken bij Amazon.deVerkrijgbaar in Duitsland: Amazon.de
- Weller WTHA1Prijs bekijken bij Amazon.deVerkrijgbaar in Duitsland: Amazon.de
- Weller WXHotAirPrijs bekijken bij Amazon.deVerkrijgbaar in Duitsland: Amazon.de
