Inhoud10 onderdelen
Deze gids verscheen oorspronkelijk in het Duits op handgetestet.de.
Vooraf: deze gids vervangt geen medisch advies en stelt geen diagnose. Heb je aanhoudende klachten, laat de oorzaak dan door je huisarts onderzoeken. Voedingssupplementen kunnen overdosering geven en een wisselwerking hebben met medicijnen.
’s Nachts kramp in je kuit, dus een magnesiumtekort? Zo eenvoudig is het bijna nooit. De Verbraucherzentrale (een Duitse consumentenorganisatie) schrijft uitdrukkelijk dat nachtelijke kuitkrampen doorgaans niet door een magnesiumtekort komen. Ons standpunt is daarom duidelijk: tekortsignalen zijn aanwijzingen, geen bewijzen. Of er echt iets ontbreekt, laat alleen laboratoriumonderzoek zien, en dat vraagt de huisarts aan als daar aanleiding voor is.
Waarom vermoeidheid alleen niets zegt
De Verbraucherzentrale vat het probleem goed samen. Verschillende voedingstekorten veroorzaken vaak vergelijkbare, onspecifieke klachten: vermoeidheid, lusteloosheid, concentratieproblemen, huidproblemen, tintelingen of vaak ziek zijn. Precies dezelfde klachten kunnen echter ook door infecties, ontstekingen, stress of slaaptekort komen. Een tekort is alleen aan te tonen met bepaalde laboratoriumwaarden.
Zelfs een laboratoriumwaarde moet je in context zien. Tijdens een infectie kan de zinkwaarde laag uitvallen zonder dat er een echt tekort is, en de ferritinewaarde stijgt bij een verkoudheid, waardoor een ijzertekort over het hoofd gezien kan worden. Zijn er aanwijzingen voor een tekort, dan vergoedt in Duitsland de zorgverzekeraar het onderzoek.
Wie de aanbevolen inname niet helemaal haalt, heeft daarom niet automatisch een tekort. Daar wijst de Verbraucherzentrale bij ijzer, folaat, zink en calcium uitdrukkelijk op.
Acht voedingsstoffen: welke mogelijke signalen vakinstanties noemen
Voor elke rij geldt hetzelfde voorbehoud: vakinstanties noemen deze klachten als mogelijke signalen, dezelfde klachten hebben veel andere oorzaken, laat het dus onderzoeken.
| Voedingsstof | Door vakinstanties genoemde mogelijke signalen | Volgens vakinstantie vaker getroffen | Goede bronnen in voeding | Bron |
|---|---|---|---|---|
| Magnesium | Krampen, tintelingen, doof gevoel, vermoeidheid; kuitkrampen hebben meestal andere oorzaken | Tekort zeldzaam; eerder bij alcoholverslaving, darmziekten, plaspillen of laxeermiddelen | Volkoren, peulvruchten, groene bladgroenten, noten, zaden, vis | Verbraucherzentrale, DGE |
| IJzer | Breekbaar haar en broze nagels, droge huid, kloofjes in de mondhoeken, vatbaarheid voor infecties; later bloedarmoede met bleekheid, vermoeidheid, zwakte | Kinderen en jongeren in de groei, vrouwen in de vruchtbare leeftijd, zwangeren, vrouwen die borstvoeding geven, vegetariërs en veganisten | Vlees, volkoren, peulvruchten, groenten; vitamine C bij de maaltijd verbetert de opname | Verbraucherzentrale, DGE, gesund.bund.de |
| Vitamine D | Geen typische vroege signalen genoemd; als gevolg van een tekort botverweking en osteoporose, bij kinderen rachitis | Ouderen, wie nauwelijks met onbedekte huid in de zon komt, donkere huidskleur, zorgbehoevende mensen | Vooral zonlicht op de huid; vette zeevis, eieren, sommige eetbare paddenstoelen | Verbraucherzentrale, DGE |
| Vitamine B12 | Vaak pas na jaren: bleekheid, vermoeidheid, tintelingen, doof gevoel; onbehandeld zenuwschade | Veganisten, maagaandoeningen, ouderen vanaf 65, langdurig gebruik van maagzuurremmers of metformine | Vlees, lever, vis, eieren, zuivel | Verbraucherzentrale, DGE |
| Folaat | Verstoorde bloedaanmaak (bloedarmoede), klachten aan het spijsverteringskanaal; tijdens de zwangerschap risico op aangeboren afwijkingen bij het kind | Echt tekort zeldzaam; vooral kritiek bij kinderwens en vroege zwangerschap | Bladgroenten, tomaten, peulvruchten, noten, sinaasappels, kiemgroenten, volkoren, aardappelen, eieren | Verbraucherzentrale, DGE |
| Jodium | Onspecifiek, zoals vermoeidheid; struma als zichtbaar signaal; daarnaast genoemd: gevoeligheid voor kou, droge huid, haaruitval, gewichtstoename, concentratieproblemen | Veganisten of vegetariërs, wie melk of vis moet vermijden, zwangeren, vrouwen die borstvoeding geven | Zeevis, melk, eieren, gejodeerd keukenzout | DGE, Verbraucherzentrale |
| Zink | Diarree, gebrek aan eetlust, slechte wondgenezing, haaruitval, eczeem, vaker infecties | Tekort zeer zeldzaam; eerder ouderen en mensen met chronische darmontstekingen | Vlees, eieren, kaas, zuivel, peulvruchten, volkoren, noten | Verbraucherzentrale, DGE |
| Calcium | Een te lage bloedspiegel, bijvoorbeeld door medicijnen, leidt onder meer tot krampen; op lange termijn afname van botmassa | Meisjes in de puberteit, mensen vanaf 65, vrouwen na de overgang, wie geen zuivel eet | Melk, kaas, broccoli, boerenkool, rucola, noten, calciumrijk mineraalwater | Verbraucherzentrale, DGE |
Omega-3-vetzuren staan bewust niet in de tabel. Geen van de hier geciteerde vakinstanties noemt tekortsignalen. De Verbraucherzentrale vindt capsules voor gezonde mensen overbodig en waarschuwt voor hoge doses. Omega-3-vetzuren zitten in raapzaad-, lijnzaad- en walnootolie, walnoten, lijnzaad en vette zeevis; de DGE (Deutsche Gesellschaft für Ernährung, de Duitse vereniging voor voeding) noemt volgens de Verbraucherzentrale zo’n 1,3 g alfa-linoleenzuur per dag, wat ongeveer overeenkomt met een eetlepel raapzaadolie. Ideeën voor plantaardig eten verzamelt ons overzicht van uitrusting voor de veganistische keuken.
Maximale hoeveelheden: meer helpt niet meer
Bindende maximale hoeveelheden voor voedingssupplementen bestaan er in de EU niet. Het Duitse Bundesinstitut für Risikobewertung (BfR, federaal instituut voor risicobeoordeling) stelt echter waarden per dagdosis van een product voor, geldig vanaf 15 jaar.
- Magnesium 250 mg, bij voorkeur verdeeld over twee porties
- Vitamine D 20 µg (800 IE)
- Vitamine B12 25 µg
- Foliumzuur 200 µg, bij kinderwens tot het einde van de 12e zwangerschapsweek 400 µg
- IJzer 6 mg; mannen, vrouwen na de overgang en zwangeren alleen na overleg met een arts
- Jodium 100 µg, voor zwangeren en vrouwen die borstvoeding geven 150 µg
- Zink 6,5 mg
- Calcium 500 mg
Te veel heeft gevolgen. Extra magnesium vanaf 300 mg per dag kan diarree veroorzaken, een overdosis vitamine D kan zelfs tot nierschade leiden. Zeer hoge losse doses vitamine D met tussenpozen van dagen of weken beoordeelt het BfR volgens de Verbraucherzentrale kritisch. Er zijn wisselwerkingen, bijvoorbeeld tussen schildkliertabletten en ijzer of tussen osteoporosemiddelen en calcium. Wie medicijnen gebruikt, vraagt het daarom vóór de aankoop na bij de huisarts of apotheek.
Vier producten die aansluiten bij de vakinstanties
We noemen hier geen middelen tegen klachten, maar laag gedoseerde producten voor de gevallen waarin vakinstanties een aanvulling zinvol vinden. IJzer, zink en calcium ontbreken bewust: ijzer hoort volgens de Verbraucherzentrale alleen te worden ingenomen na een door een arts vastgesteld tekort. Een vitamine-B12-preparaat binnen de BfR-maximumhoeveelheid van 25 µg hebben we in de handel niet gevonden; veganisten bespreken dosis en controle het best met hun huisarts.
Magnesium Verla purKaps
Volgens de fabrikant bevat één capsule 150 mg magnesium uit magnesiumcitraat, veganistisch en met weinig toevoegingen. Eén capsule blijft onder het BfR-voorstel, de twee capsules die de fabrikant ook noemt, komen met 300 mg erboven. Toegestane claim: “Magnesium draagt bij tot een normale spierfunctie.” Tegen krampen beloven we daarmee niets.
Dr. Jacob’s Vitamin D3 Öl
Eén druppel levert volgens de fabrikant 20 µg (800 IE) vitamine D3, dus precies de BfR-maximumhoeveelheid. Voor risicogroepen noemt de DGE deze dosis zinvol. De vitamine is afkomstig uit wolvet; de olie is volgens de fabrikant vegetarisch, maar niet veganistisch. Toegestane claim: “Vitamine D draagt bij tot de instandhouding van normale botten.” Uitgebreider over de dosis gaat de gids over vitamine D3.
natural elements Folsäure 400 µg
Voor vrouwen met een kinderwens adviseert het BfR dagelijks 400 µg foliumzuur tot het einde van de 12e zwangerschapsweek. Dit enkelvoudige preparaat levert volgens de fabrikant precies die hoeveelheid per tablet, en elke batch laat de aanbieder naar eigen zeggen in een laboratorium controleren. Toegestane claim: “Folaat draagt bij tot de groei van het weefsel van de moeder tijdens de zwangerschap.” Overleg vooraf met je gynaecoloog, zodat er geen tweede foliumzuurhoudende tablet bij komt.
Bad Reichenhaller AlpenJodSalz
Geen voedingssupplement, maar keukenzout met kaliumjodaat volgens de fabrikant. De DGE en de Verbraucherzentrale raden gejodeerd zout in je eigen keuken aan; volgens de Verbraucherzentrale bevat gejodeerd zout 15 tot 25 µg jodium per gram. Voor de meeste mensen is dat de eenvoudigste weg naar voldoende jodium.
Zo zouden wij het aanpakken
- Aanhoudende vermoeidheid, tintelingen of krampen: eerst naar de huisarts, niet naar de drogist.
- Veganist: vitamine B12 aanvullen, zoals de DGE en het BfR adviseren, en de bloedwaarde regelmatig door een arts laten controleren.
- Kinderwens: dagelijks 400 µg foliumzuur, jodium bespreken met je gynaecoloog.
- Ouder dan 65 of nauwelijks buiten: vitamine D tot 20 µg per dag is volgens de DGE zinvol, stem het vooraf even af met je arts.
- Alle anderen: gevarieerd eten, gejodeerd zout gebruiken, niets op goed geluk slikken.
Nog één keer duidelijk: deze tekst geeft de informatie van vakinstanties weer en vervangt geen medisch onderzoek. Bij ziekte, medicijngebruik, zwangerschap of borstvoeding vóór elk gebruik met een arts overleggen. Let op de dagelijkse hoeveelheid op de verpakking en tel verrijkte levensmiddelen mee.
Veelgestelde vragen
Komen nachtelijke kuitkrampen door een magnesiumtekort?
Meestal niet. De Verbraucherzentrale schrijft uitdrukkelijk dat nachtelijke kuitkrampen doorgaans niet door een magnesiumtekort komen. Een echt tekort is zeldzaam en treedt eerder op bij alcoholverslaving, darmziekten of door plaspillen en laxeermiddelen. Aanhoudende klachten horen bij de huisarts.
Kun je een voedingstekort herkennen aan vermoeidheid?
Nee. Volgens de Verbraucherzentrale veroorzaken verschillende tekorten vaak vergelijkbare, onspecifieke klachten zoals vermoeidheid, concentratieproblemen of vaak ziek zijn. Dezelfde klachten kunnen ook door infecties, stress of slaaptekort komen. Een tekort is alleen met laboratoriumwaarden aan te tonen; in Duitsland vergoedt de zorgverzekeraar het onderzoek als er aanwijzingen zijn.
Hoe betrouwbaar zijn laboratoriumwaarden voor voedingsstoffen?
Ook die moet je in context zien. Tijdens een infectie kan de zinkwaarde laag uitvallen zonder dat er een echt tekort is. De ferritinewaarde stijgt bij een verkoudheid, waardoor een ijzertekort over het hoofd gezien kan worden. Wie de aanbevolen inname niet helemaal haalt, heeft niet automatisch een tekort.
Welke maximale hoeveelheden gelden voor voedingssupplementen?
Bindende maximale hoeveelheden die in de hele EU gelden, zijn er niet. Het BfR (het Duitse federale instituut voor risicobeoordeling) stelt per dagdosis van een product vanaf 15 jaar onder meer voor: magnesium 250 mg, vitamine D 20 µg, vitamine B12 25 µg, zink 6,5 mg en calcium 500 mg. Extra magnesium vanaf 300 mg per dag kan diarree veroorzaken.
Wie zou vitamine B12 moeten aanvullen?
Veganisten zouden volgens de DGE en het BfR vitamine B12 moeten aanvullen en hun bloedwaarde regelmatig door een arts laten controleren. Vaker getroffen zijn volgens vakinstanties ook mensen met maagaandoeningen, ouderen vanaf 65 en wie langdurig maagzuurremmers of metformine gebruikt. Signalen worden vaak pas na jaren zichtbaar.
Moet je op goed geluk ijzer innemen?
Nee. IJzer hoort volgens de Verbraucherzentrale alleen te worden ingenomen na een door een arts vastgesteld tekort. Mannen, vrouwen na de overgang en zwangeren zouden het volgens het BfR alleen na overleg met een arts moeten nemen. Er zijn wisselwerkingen, bijvoorbeeld met schildkliertabletten; wie medicijnen gebruikt, vraagt het vooraf na bij de huisarts of apotheek.
Bronnen
- Verbraucherzentrale: welke tests op vitaminetekort zijn zinvol?
- Verbraucherzentrale: magnesium
- Verbraucherzentrale: ijzer
- Verbraucherzentrale: vitamine D
- Verbraucherzentrale: vitamine B12
- Verbraucherzentrale: foliumzuur
- Verbraucherzentrale: jodium
- Verbraucherzentrale: zink
- Verbraucherzentrale: calcium
- Verbraucherzentrale: omega-3-vetzuren
- Verbraucherzentrale: wisselwerkingen met medicijnen
- DGE: referentiewaarden voor magnesium, ijzer, vitamine D, vitamine B12, folaat, jodium, zink en calcium
- BfR: aanbevolen maximale hoeveelheden voor vitaminen en mineralen (pdf)
- BfR: advies 006/2024 over voorgestelde maximale hoeveelheden (pdf)
- gesund.bund.de (Duits gezondheidsportaal van de overheid): bloedarmoede (anemie)
- Verordening (EU) nr. 432/2012: lijst van toegestane gezondheidsclaims
- Verla: Magnesium Verla purKaps
- Dr. Jacob’s: vragen over de vitamine-oliën
- natural elements: foliumzuurtabletten
- Bad Reichenhaller: AlpenJodSalz
Waar te koop
- Magnesium Verla purKaps (60 Kapseln)Prijs bekijken bij Amazon.dePrijs bekijken bij Amazon.co.ukPrijs bekijken bij Amazon.nlPrijs bekijken bij Amazon.com.bePrijs bekijken bij Amazon.frPrijs bekijken bij Amazon.itPrijs bekijken bij Amazon.esPrijs bekijken bij Amazon.plPrijs bekijken bij Amazon.seVerkrijgbaar in Duitsland: Amazon.de
- Dr. Jacob's Vitamin D3 Öl 800 I.E.Prijs bekijken bij Amazon.dePrijs bekijken bij Amazon.co.ukPrijs bekijken bij Amazon.nlPrijs bekijken bij Amazon.com.bePrijs bekijken bij Amazon.frPrijs bekijken bij Amazon.itPrijs bekijken bij Amazon.esPrijs bekijken bij Amazon.plPrijs bekijken bij Amazon.seVerkrijgbaar in Duitsland: Amazon.de
- natural elements Folsäure 400 µgPrijs bekijken bij Amazon.dePrijs bekijken bij Amazon.co.ukPrijs bekijken bij Amazon.nlPrijs bekijken bij Amazon.com.bePrijs bekijken bij Amazon.frPrijs bekijken bij Amazon.itPrijs bekijken bij Amazon.esPrijs bekijken bij Amazon.plPrijs bekijken bij Amazon.seVerkrijgbaar in Duitsland: Amazon.de
- Bad Reichenhaller AlpenJodSalzPrijs bekijken bij Amazon.dePrijs bekijken bij Amazon.co.ukPrijs bekijken bij Amazon.nlPrijs bekijken bij Amazon.com.bePrijs bekijken bij Amazon.frPrijs bekijken bij Amazon.itPrijs bekijken bij Amazon.esPrijs bekijken bij Amazon.plPrijs bekijken bij Amazon.seVerkrijgbaar in Duitsland: Amazon.de
Nog niet beslist?
Vergelijk rustig verder – alle artikelen in deze rubriek worden maandelijks gecontroleerd op nieuwe en uitgefaseerde modellen.






