Inhoud13 onderdelen
Deze gids verscheen oorspronkelijk in het Duits op handgetestet.de.
Voordat je nadenkt over display, app of merk, stel je één vraag: waar moet het warme water vandaan komen? Voor douche of bad hoort een elektronisch geregelde doorstromer van 18 tot 27 kW aan krachtstroom, geïnstalleerd door een erkend elektrotechnisch installatiebedrijf. Voor één los fonteintje volstaat een klein toestel met stekker. Daartussen zit het aanrecht in de keuken. Daar passen beide oplossingen, afhankelijk van of er krachtstroom in de muur ligt.
Deze gids is ingedeeld naar plek van gebruik. Zo zie je snel welke klasse toestellen überhaupt in aanmerking komt.
Drie klassen toestellen, drie aansluitingen
Een doorstromer verwarmt het water pas als het stroomt. Hij slaat niets op. De Verbraucherzentrale (de Duitse consumentenorganisatie) noemt dat een voordeel, omdat er geen stilstandsverliezen ontstaan. Bij de grote toestellen onderscheidt zij drie bouwvormen. Hydraulische modellen schakelen pas in vanaf meerdere liters per minuut en kennen meestal maar twee standen; met waterbesparende douchekoppen kunnen ze vaak slecht overweg. Elektronische toestellen regelen hun vermogen op basis van doorstroming en temperatuur. Volelektronische houden de gewenste temperatuur ook aan de vermogensgrens vast door zo nodig de doorstroming te beperken. Volgens de Verbraucherzentrale bespaart een elektronisch toestel in de praktijk tot 30 procent stroom ten opzichte van een hydraulisch.
Daaronder zijn er twee kleine oplossingen voor 230 volt. Een kleine doorstromer zoals de set van 3,5 kW van Clage levert aan het fonteintje zo’n twee liter per minuut. Een close-in boiler onder het aanrecht houdt daarentegen water op voorraad; Stiebel Eltron bouwt hem bijvoorbeeld met vijf of tien liter en 1 of 2 kW. Beide toestellen in deze gids hebben een randaardestekker.
Hoeveel kW heeft de douche nodig?
Het vermogen bepaalt hoeveel warm water er tegelijk uitkomt. Clage geeft voor de DEX Next S bij een opwarming van 28 graden, dus ongeveer van 12 naar 40 °C, deze hoeveelheden op: 9,2 liter per minuut bij 18 kW, 10,7 liter bij 21 kW, 12,3 liter bij 24 kW en 13,8 liter bij 27 kW. De Verbraucherzentrale vindt toestellen rond 21 kW passend voor comfortabel douchen. Kleinere toestellen beperken vaak de doorstroming.
Clage wijst erop dat de doorstroming ook afhangt van de temperatuur van het binnenkomende water. Kouder leidingwater in de winter betekent minder liters. Wie bad en wastafel tegelijk wil laten lopen, plant daarom eerder 24 dan 18 kW. Of de leiding in huis dat aankan, bepaalt echter niet je wens, maar de elektricien: het installatiebedrijf moet volgens de Verbraucherzentrale vóór de montage de doorsnede van de bestaande stroomkabel controleren. Clage noemt als vereiste doorsnede 4 mm² voor 18 en 21 kW en 6 mm² voor 24 en 27 kW.
Krachtstroom is werk voor een geregistreerd installatiebedrijf
De grote toestellen zijn vast bedraad op 400 volt. Volgens § 13 van de Duitse Niederspannungsanschlussverordnung (NAV, de verordening over laagspanningsaansluitingen) mogen werkzaamheden aan de elektrische installatie achter de hoofdzekering alleen worden uitgevoerd door de netbeheerder of door een installatiebedrijf dat in het installateursregister van een netbeheerder staat ingeschreven. Vaillant schrijft in de handleiding van de electronicVED uitdrukkelijk dat montage, installatie en inbedrijfstelling alleen door gekwalificeerde vakmensen mogen gebeuren.
Ook de netbeheerder moet op de hoogte zijn. § 19 NAV vereist een melding als extra verbruikstoestellen het aan te houden vermogen verhogen. AEG en Stiebel Eltron wijzen er in hun datasheets op dat voor toestellen zonder stekker toestemming van de netbeheerder nodig is en dat het geregistreerde installatiebedrijf daarbij helpt. Vanaf welk vermogen je netbeheerder moet instemmen, staat in zijn technische aansluitvoorwaarden. Vraag dat na vóór de aankoop.
En in een huurwoning? Verantwoordelijk voor de elektrische installatie is volgens de NAV de aansluitnemer, bij een bestaande huisaansluiting dus de eigenaar. Een vervanging, laat staan een nieuwe krachtstroomaansluiting, stem je daarom vooraf af met de verhuurder.
Close-in boiler: handig, maar met stilstandsverlies
De close-in boiler onder het aanrecht heeft een duidelijk voordeel. Het water is direct warm, ook als je maar één beker afspoelt. Het warmhouden kost daarentegen stroom. Stiebel Eltron noemt voor de SNU 5 Plus 0,19 kWh per 24 uur bij 65 °C en 0,07 kWh bij 38 °C. Het Umweltbundesamt (de Duitse milieuautoriteit) becijfert de besparing door een thermostopfunctie of een tijdschakelaar bij boilers onder het aanrecht van 5 tot 15 liter op zo’n 135 kWh per jaar.
Lager zetten is toch niet de juiste reflex. De Verbraucherzentrale beschrijft de boiler onder het aanrecht als hygiënisch risico als hij zelden wordt gebruikt of de temperatuur te laag is. Het Umweltbundesamt adviseert bij de uitgang van een drinkwaterverwarmer minimaal 60 °C en in het leidingsysteem niet onder 55 °C, zodat legionella zich niet vermeerdert. Stiebel Eltron adviseert in de handleiding van de SNU 5 Plus de energiebesparende stand ECO met ongeveer 60 °C. Wij zouden de knop daar laten staan. In een vakantiehuis of gastenbadkamer, waar de wastafel wekenlang niet wordt gebruikt, nemen wij liever een kleine doorstromer zonder voorraad.
Nog een valkuil. Volgens de handleiding mag de drukloze SNU 5 Plus alleen met een drukloze kraan worden geïnstalleerd en gebruikt. Controleer dus vóór de aankoop of je huidige kraan daarbij past. Wat een keukenkraan verder moet kunnen, lees je in onze gids over keukenkranen.
Zes toestellen voor badkamer, keuken en wastafel
| Model | Type en vermogen | Temperatuur | Voor wie |
|---|---|---|---|
| Clage DEX Next S | volelektronisch, 18/21/24/27 kW, 400 V | 20 tot 60 °C, per graad instelbaar | Badkamer met douche en bad |
| Stiebel Eltron HDB-E 18/21/24 Trend | elektronisch gestuurd, 18/21/24 kW, 400 V | Standen 35, 43, 50, 55 °C | Badkamer, vaste gewenste temperatuur |
| Vaillant electronicVED (VED E ../8) | elektronisch, 18 tot 27 kW, 400 V | 30 tot 55 °C traploos | Badkamer met één douche |
| AEG DDLE Kompakt 11/13 | elektronisch, 11,2 of 13,5 kW, 400 V, onder het aanrecht | 20 tot 60 °C, intern instelbaar | Keukenaanrecht, één of twee tappunten |
| Clage MCX Blue | kleine doorstromer met kraan, 3,5 kW, stekker | 35, 38 of 45 °C | Fonteintje, gasten-wc |
| Stiebel Eltron SNU 5 Plus | close-in boiler, 5 l, 2 kW, drukloos, stekker | 35 tot 85 °C | Keuken zonder krachtstroom |
Clage DEX Next S
Het installatiebedrijf stelt het vermogen bij de installatie in op 18, 21, 24 of 27 kW. Volgens Clage schakelt het toestel al in vanaf 1,5 liter per minuut, wat goed samengaat met waterbesparende douchekoppen. Er zit een Bluetooth-afstandsbediening bij, bediening via een app is mogelijk, en een functie voor thermische desinfectie met 70 °C is ingebouwd. Voor een gezinsbadkamer is dit de klasse die wij als eerste zouden bekijken.
Stiebel Eltron HDB-E 18/21/24 Trend
Hier kies je de temperatuur niet per graad. De HDB-E biedt vier vaste standen van 35 tot 55 °C, die Stiebel Eltron met twee sensoren elektronisch aanhoudt. De verbrandingsbeveiliging stelt de installateur intern in. Wie toch altijd op dezelfde temperatuur doucht, levert daarmee weinig in.
Vaillant electronicVED
De basisuitvoering VED E ../8 regelt traploos tussen 30 en 55 °C. Volgens de handleiding ligt de maximale doorstroming op 8 liter per minuut, bij het toestel van 27 kW op 10 liter. Dat is genoeg voor één douche; voor twee tappunten tegelijk wordt het krap. Vaillant geeft tot 30 procent energiebesparing op ten opzichte van hydraulische toestellen.
AEG DDLE Kompakt 11/13
Met 29,3 bij 17,4 centimeter past de Kompakt onder het aanrecht. AEG bedoelt hem voor één of twee nabijgelegen tappunten en laat het installatiebedrijf kiezen tussen 11,2 en 13,5 kW. Hij heeft toch krachtstroom en een installatiebedrijf nodig; de meegeleverde aansluitkabel verandert daar niets aan. Afgezet tegen de zo’n 21 kW die de Verbraucherzentrale voor douchen noemt, is hij daarvoor te zwak.
Clage MCX Blue
Een set van een kleine doorstromer en een eigen wastafelkraan. Met 3,5 kW aan de randaardestekker levert hij volgens Clage 2,0 liter per minuut bij 25 graden temperatuurverhoging. Met een sensortoets begrens je de uitlooptemperatuur op 35, 38 of 45 °C. Voor handen wassen in de gasten-wc is dat genoeg, voor pannen afwassen niet.
Stiebel Eltron SNU 5 Plus
Vijf liter, 2 kW, stekker. Volgens de datasheet levert dat 9,3 liter mengwater van 40 °C. De vacuümisolatie moet het stilstandsverbruik verlagen, een thermostopfunctie voorkomt dat de kraan meeverwarmt. Voor een keuken zonder krachtstroom in de muur is dit de eenvoudigste oplossing. Met een drukloze kraan.
Zo zouden wij kiezen
- Badkamer met douche en bad: volelektronisch met 21 tot 24 kW, bijvoorbeeld de Clage DEX Next S. Laat de kabeldoorsnede vooraf controleren.
- Badkamer met één douche en een vaste gewoonte: Stiebel Eltron HDB-E of Vaillant electronicVED.
- Keukenaanrecht met krachtstroomaansluiting: AEG DDLE Kompakt 11/13.
- Keuken zonder krachtstroom: Stiebel Eltron SNU 5 Plus met drukloze kraan, temperatuur rond 60 °C.
- Zelden gebruikt fonteintje: Clage MCX Blue, omdat er geen water op voorraad staat.
Nog een laatste gedachte over de stroomrekening. Volgens het Umweltbundesamt gaat in een tweepersoonshuishouden met elektrische warmwatervoorziening zo’n 25 procent van het totale stroomverbruik naar warm water. De instantie rekent ook een waterbesparende douchekop een duidelijke besparing toe, en elektronische toestellen kunnen beter met zulke douchekoppen overweg dan hydraulische. Passende modellen vind je in de gids over douchesystemen.
Veelgestelde vragen
Hoeveel kW heeft een doorstromer voor de douche nodig?
De Verbraucherzentrale (Duitse consumentenorganisatie) vindt toestellen rond 21 kW passend voor comfortabel douchen. Clage geeft voor de DEX Next S bij 28 graden opwarming 10,7 liter per minuut bij 21 kW en 12,3 liter bij 24 kW. Wil je bad en wastafel tegelijk gebruiken, plan dan eerder 24 dan 18 kW.
Wat is het verschil tussen een hydraulische en een elektronische doorstromer?
Hydraulische toestellen schakelen pas in vanaf meerdere liters per minuut, kennen meestal twee standen en kunnen vaak slecht overweg met waterbesparende douchekoppen. Elektronische toestellen regelen het vermogen op basis van doorstroming en temperatuur. Volgens de Verbraucherzentrale besparen ze in de praktijk tot 30 procent stroom ten opzichte van hydraulische.
Mag ik een doorstromer zelf aansluiten?
De grote toestellen niet. Volgens § 13 van de Duitse NAV mogen aan de installatie achter de hoofdzekering alleen de netbeheerder of een geregistreerd installatiebedrijf werken. Bij een hoger vermogen moet de netbeheerder op de hoogte zijn. In een huurwoning stem je een vervanging vooraf af met de verhuurder.
Is mijn stroomkabel geschikt voor een doorstromer?
Dat controleert het installatiebedrijf vóór de montage, aldus de Verbraucherzentrale. Clage noemt een doorsnede van 4 mm² voor 18 en 21 kW en 6 mm² voor 24 en 27 kW. Of de leiding in huis het gewenste vermogen aankan, bepaalt dus de elektricien.
Close-in boiler of kleine doorstromer?
De boiler levert direct warm water, maar kost stroom om het warm te houden. Wordt hij zelden gebruikt of te koel ingesteld, dan ziet de Verbraucherzentrale een hygiënisch risico. Voor een fonteintje in de gasten-wc dat wekenlang niet wordt gebruikt, past daarom eerder een kleine doorstromer zonder voorraad zoals de Clage MCX Blue.
Welke temperatuur moet een close-in boiler hebben?
Het Umweltbundesamt (Duitse milieuautoriteit) adviseert bij de uitgang van een drinkwaterverwarmer minimaal 60 °C, zodat legionella zich niet vermeerdert. Stiebel Eltron adviseert bij de SNU 5 Plus de stand ECO met ongeveer 60 °C. De drukloze SNU 5 Plus mag alleen met een drukloze kraan worden gebruikt.
Bronnen
- Verbraucherzentrale: een doorstromer kopen
- Umweltbundesamt: bewust omgaan met warm water
- NAV § 13: elektrische installatie
- NAV § 19: gebruik van elektrische installaties en verbruikstoestellen
- NAV § 1: aansluitnemer
- Clage: DEX Next S en productinformatie (pdf)
- Clage: MCX Blue
- Stiebel Eltron: HDB-E 18/21/24 Trend
- Stiebel Eltron: SNU 5 Plus, datasheet (pdf) en bediening en installatie (pdf)
- Vaillant: electronicVED en gebruiks- en installatiehandleiding (pdf)
- AEG Haustechnik: DDLE Kompakt 11/13 en datasheet (pdf)
Waar te koop
- Clage DEX Next SPrijs bekijken bij Amazon.dePrijs bekijken bij Amazon.co.ukPrijs bekijken bij Amazon.nlPrijs bekijken bij Amazon.com.bePrijs bekijken bij Amazon.frPrijs bekijken bij Amazon.itPrijs bekijken bij Amazon.esPrijs bekijken bij Amazon.plPrijs bekijken bij Amazon.seVerkrijgbaar in Duitsland: Amazon.de
- Stiebel Eltron HDB-E 18/21/24 TrendPrijs bekijken bij Amazon.dePrijs bekijken bij Amazon.co.ukPrijs bekijken bij Amazon.nlPrijs bekijken bij Amazon.com.bePrijs bekijken bij Amazon.frPrijs bekijken bij Amazon.itPrijs bekijken bij Amazon.esPrijs bekijken bij Amazon.plPrijs bekijken bij Amazon.seVerkrijgbaar in Duitsland: Amazon.de
- Vaillant electronicVED (VED E ../8)Prijs bekijken bij Amazon.dePrijs bekijken bij Amazon.co.ukPrijs bekijken bij Amazon.nlPrijs bekijken bij Amazon.com.bePrijs bekijken bij Amazon.frPrijs bekijken bij Amazon.itPrijs bekijken bij Amazon.esPrijs bekijken bij Amazon.plPrijs bekijken bij Amazon.seVerkrijgbaar in Duitsland: Amazon.de
- AEG DDLE Kompakt 11/13Prijs bekijken bij Amazon.dePrijs bekijken bij Amazon.co.ukPrijs bekijken bij Amazon.nlPrijs bekijken bij Amazon.com.bePrijs bekijken bij Amazon.frPrijs bekijken bij Amazon.itPrijs bekijken bij Amazon.esPrijs bekijken bij Amazon.plPrijs bekijken bij Amazon.seVerkrijgbaar in Duitsland: Amazon.de
- Clage MCX BluePrijs bekijken bij Amazon.dePrijs bekijken bij Amazon.co.ukPrijs bekijken bij Amazon.nlPrijs bekijken bij Amazon.com.bePrijs bekijken bij Amazon.frPrijs bekijken bij Amazon.itPrijs bekijken bij Amazon.esPrijs bekijken bij Amazon.plPrijs bekijken bij Amazon.seVerkrijgbaar in Duitsland: Amazon.de
- Stiebel Eltron SNU 5 PlusPrijs bekijken bij Amazon.dePrijs bekijken bij Amazon.co.ukPrijs bekijken bij Amazon.nlPrijs bekijken bij Amazon.com.bePrijs bekijken bij Amazon.frPrijs bekijken bij Amazon.itPrijs bekijken bij Amazon.esPrijs bekijken bij Amazon.plPrijs bekijken bij Amazon.seVerkrijgbaar in Duitsland: Amazon.de
