Inhoud12 onderdelen
Deze gids verscheen oorspronkelijk in het Duits op handgetestet.de.
Een multimeter vertelt je dat er op een pin 2,5 volt staat. Een oscilloscoop laat zien dat het in werkelijkheid een blokgolf is die duizend keer per seconde tussen 0 en 5 volt springt. Om te beginnen met reparatie en elektronica vinden we een tafelmodel met 70 tot 100 MHz en twee kanalen voldoende. Onze aanbeveling is de UNI-T UTD2102CM van ELV (Duitse webwinkel), vooral vanwege zijn meetcategorie. Wie meer kan uitgeven, krijgt bij Rigol en Siglent moderne apparaten met 12 bit en vier kanalen.
De datasheets staan vol getallen. Vier daarvan bepalen of een apparaat bij jouw schakelingen past.
Bandbreedte: de drie-tot-vijfregel
De bandbreedte is de frequentie waarbij een sinussignaal nog maar met ongeveer 70 procent van zijn hoogte wordt weergegeven. Daarboven wordt het snel onnauwkeurig. Rohde & Schwarz noemt in een whitepaper een vuistregel: de bandbreedte moet drie tot vijf keer zo hoog zijn als de grondfrequentie of de klok van het gemeten signaal. De reden zijn de boventonen. Een blokgolf van 10 MHz bestaat uit componenten bij 30, 50, 70 MHz en hoger; snijdt de oscilloscoop die af, dan worden scherpe flanken zachte rondingen.
Wat betekent dat in de praktijk? De Homematic IP LED Controller dimt volgens de datasheet met pulsbreedtemodulatie op 1 kHz. Daarvoor volstaat bijna alles. Een SPI-bus van 10 MHz vraagt volgens de regel om 30 tot 50 MHz. Daarnaast geldt voor de stijgtijd een eenvoudige benadering uit hetzelfde document: 0,35 gedeeld door de bandbreedte. 100 MHz geeft 3,5 nanoseconden, en precies die waarde noemt UNI-T voor de UTD2102CM.
Samplerate en geheugendiepte hangen samen
Een digitale oscilloscoop meet niet doorlopend, hij neemt monsters. Rohde & Schwarz raadt een samplerate aan van 2,5 tot 5 keer de bandbreedte. Bij 70 MHz is dat minstens 175 miljoen samples per seconde (MSa/s). Let op de kleine lettertjes: de topwaarden gelden vaak alleen als er één kanaal actief is. Bij de Rigol DHO804 daalt de samplerate volgens de datasheet van 1,25 GSa/s met één kanaal naar 312,5 MSa/s met alle vier.
De geheugendiepte bepaalt hoe lang het apparaat op volle snelheid kan opnemen. De berekening is eenvoudig. 1 GSa/s gedurende 10 milliseconden levert 10 miljoen punten op. Een apparaat met 8.000 punten moet voor hetzelfde tijdvenster de samplerate verlagen naar 800.000 samples per seconde, en dan glippen snelle stoorpulsen erdoorheen. Wie zeldzame fouten in een schakeling opspoort, heeft meer aan veel geheugen dan aan extra bandbreedte.
Over de resolutie alleen dit: 8 bit zijn 256 stappen, 12 bit 4.096. Kleine signalen op een grote gelijkspanning, zoals de rimpelruis van een voeding, worden met 12 bit duidelijk fijner weergegeven.
Tastkop: 1x of 10x?
De meegeleverde tastkoppen hebben bijna altijd een schakelaar. In de stand 10x delen ze de spanning door tien en belasten ze de schakeling minder. Dat heeft gevolgen voor de bandbreedte. Rigol geeft voor zijn standaardtastkop PVP3150 in de stand 10x 150 MHz op, in de stand 1x maar 20 MHz. Ook de toegestane spanning hangt ervan af: UNI-T staat met zijn tastkoppen in categorie CAT II 150 volt toe bij 1x en 300 volt bij 10x. Onze vuistregel luidt daarom: gebruik in principe 10x en schakel alleen bij zeer kleine signalen om. De deelfactor moet je op het apparaat instellen, anders kloppen de meetwaarden niet.
Vóór de eerste meting wordt de tastkop gecompenseerd. Daarvoor neem je het testsignaal van het apparaat af en draai je aan een klein schroefje op de tastkop, tot er een schone blokgolf zonder overshoot verschijnt. Dat duurt een minuut en bespaart je verkeerde conclusies.
Massa, netspanning en meetcategorie
Hier gebeuren de gevaarlijke fouten. De massa van de ingangen is bij gangbare tafeloscilloscopen niet gescheiden van de behuizing. Rigol schrijft in de handleiding van de DHO800 uitdrukkelijk dat het apparaat niet geïsoleerd is en dat de massaklem nooit op hoge spanning mag; metingen ten opzichte van een andere potentiaal dan aarde alleen met geïsoleerde tastkoppen. Wie de massaklem in een voeding op het verkeerde punt zet, riskeert kortsluiting via de aardleiding. UNI-T eist bovendien dat je het apparaat alleen op een geaard stopcontact gebruikt en de massadraad altijd als eerste aansluit en als laatste losmaakt.
De meetcategorie (CAT) beschrijft waar een apparaat mag meten. CAT I geldt volgens Rigol voor schakelingen zonder directe verbinding met het stroomnet, CAT II voor apparaten die aan het stopcontact hangen, CAT III voor de huisinstallatie. De Rigol DHO804 is ontworpen voor CAT I, de UNI-T UTD2102CM volgens de handleiding voor CAT II tot 600 volt. Voor werk aan de huisinstallatie is geen van de apparaten hier bedoeld; daarvoor zijn er testapparaten die de gids over multimeters uitlegt.
Vijf oscilloscopen om mee te beginnen
| Model | Bandbreedte en kanalen | Samplerate en geheugen | Voor wie |
|---|---|---|---|
| UNI-T UTD2102CM | 100 MHz, 2 kanalen, 8 bit | 1 GSa/s, tot 16 Mpts | Beginners aan de werktafel, CAT II |
| Rigol DHO804 | 70 MHz, 4 kanalen, 12 bit | 1,25 GSa/s, 25 Mpts | Ambitieuze beginners, CAT I |
| Siglent SDS804X HD | 70 MHz, 4 kanalen, 12 bit | 2 GSa/s, 50 Mpts | Microcontrollers en bussen |
| OWON HDS242S | 40 MHz, 2 kanalen, 8 bit | 8.000 punten | Onderweg, met multimeter |
| Joy-IT JT-ScopeMega50 | 15 MHz, 2 kanalen, 8 bit | 48 MSa/s, via de pc | Arduino en logische analyse |
Samplerate en geheugen gelden telkens voor één actief kanaal.
UNI-T UTD2102CM: degelijk en geschikt voor apparaten op netspanning
Volgens de handleiding biedt hij 100 MHz, 1 GSa/s in realtime, een geheugendiepte tot 16 Mpts, FFT, 26 automatische meetwaarden en een kleurenscherm van 178 millimeter. Er worden twee tastkoppen meegeleverd. Wat voor ons de doorslag geeft, is de indeling in CAT II tot 600 volt: voor reparaties aan apparaten met een netstekker is dat de passende categorie. De nadelen zijn duidelijk: 8 bit resolutie, 2,9 kilogram gewicht en een bediening die eerder doet denken aan apparaten van vroeger dan aan een touchscreen.
Rigol DHO804
Vier kanalen, 12 bit, 25 Mpts, een touchscreen van 7 inch en voeding via usb-c, zo staat het in de datasheet. Vier passieve tastkoppen zitten in de levering, Rigol geeft drie jaar garantie op het basisapparaat. Beginners moeten een aanwijzing uit de handleiding kennen: omdat het apparaat niet via een netsnoer geaard is, moet het vóór elke meting via de meegeleverde massakabel worden geaard. En het is alleen ontworpen voor CAT I.
Siglent SDS804X HD
De directe concurrent. Volgens Siglent 2 GSa/s met één kanaal, 50 Mpts, 12 bit en seriële decodering van I2C, SPI, UART, CAN en LIN af fabriek. Wie microcontrollers programmeert, bespaart zich daarmee vaak een aparte logische analyzer. Met 2,6 kilogram is het geen lichtgewicht.
OWON HDS242S
Een handapparaat met accu, 40 MHz, twee kanalen, een multimeter met 20.000 digits en een signaalgenerator tot 25 MHz sinus. Volgens OWON gaat de accu drie tot zes uur mee. Het geheugen van 8.000 punten is krap, het scherm meet 3,5 inch. Voor een snelle controle ter plaatse past dat. Een meetcategorie voor het oscilloscoopdeel noemt OWON op de productpagina niet; daarom zouden we hem niet op netspanning gebruiken.
Joy-IT JT-ScopeMega50
Een klein usb-kastje voor de laptop: twee analoge kanalen met 15 MHz bandbreedte volgens de handleiding, 48 MSa/s, een logische analyzer met 16 kanalen en decodering van I2C, SPI en UART, plus een functiegenerator tot 12,5 kHz. De ingangen verdragen maar ±30 volt, de software draait onder Windows. Voor de eerste stappen met de Arduino is dat genoeg. Een vervanging voor een tafelmodel is het niet.
Welk apparaat voor welke weg?
Repareer je versterkers, voedingen en huishoudelektronica? Dan de UNI-T, omdat categorie CAT II bij dat werk past. Bouw je schakelingen met microcontrollers en wil je vier signalen tegelijk zien? Dan Rigol of Siglent, een prijsklasse hoger; de Siglent met zijn decoders, de Rigol met voeding via usb-c. Voor metingen onderweg spreekt de OWON. En wie alleen wil weten of zijn Arduino überhaupt iets verstuurt, kan met de Joy-IT voordelig beginnen.
Om te oefenen heb je signalen nodig. De bouwpakket-versie van de ELV DDS-functiegenerator DDS 130 levert via pc-software sinus, blokgolf en driehoek van 0,25 Hz tot 30 MHz en is meteen een goede soldeeroefening; tips om te beginnen staan in de gids over elektronicabouwpakketten (in het Engels) en over het passende soldeerstation. Een voeding met stroombegrenzing uit de gids over labvoedingen (in het Engels) beschermt de schakeling als een meetpen wegglijdt.
Het passende testsignaal levert een apparaat uit de gids over de functiegenerator (in het Engels).
Veelgestelde vragen
Hoeveel bandbreedte heeft een oscilloscoop nodig?
Rohde & Schwarz noemt als vuistregel drie tot vijf keer de grondfrequentie of de klok van het signaal, vanwege de boventonen. Een SPI-bus van 10 MHz vraagt dan om 30 tot 50 MHz. Een pulsbreedtemodulatie van 1 kHz kan bijna elk apparaat aan.
Welke samplerate en geheugendiepte zijn zinvol?
Rohde & Schwarz raadt 2,5 tot 5 keer de bandbreedte aan, bij 70 MHz dus minstens 175 MSa/s. Topwaarden gelden vaak alleen met één actief kanaal. Veel geheugen houdt de volle samplerate langer vast; wie zeldzame fouten opspoort, heeft daar meer aan dan aan extra bandbreedte.
Tastkop op 1x of 10x zetten?
In principe op 10x. Dan belast de tastkop de schakeling minder en haalt hij meer bandbreedte; bij de Rigol PVP3150 is dat 150 MHz in plaats van 20 MHz. Alleen bij zeer kleine signalen schakel je om. Stel de deelfactor ook op het apparaat in en compenseer de tastkop vóór de eerste meting.
Wat betekent de meetcategorie CAT bij oscilloscopen?
Die beschrijft waar een apparaat mag meten. CAT I geldt volgens Rigol voor schakelingen zonder verbinding met het stroomnet, CAT II voor apparaten aan het stopcontact, CAT III voor de huisinstallatie. De Rigol DHO804 is ontworpen voor CAT I, de UNI-T UTD2102CM voor CAT II tot 600 volt.
Waar moet je op letten bij metingen aan apparaten op netspanning?
De massa van de ingangen is bij gangbare tafeloscilloscopen niet gescheiden van de behuizing. Zit de massaklem op het verkeerde punt, dan dreigt kortsluiting via de aardleiding. Metingen ten opzichte van een andere potentiaal dan aarde alleen met geïsoleerde tastkoppen. UNI-T eist een geaard stopcontact en dat je de massadraad als eerste aansluit.
Is 12 bit de moeite waard in plaats van 8 bit?
8 bit zijn 256 stappen, 12 bit 4.096. Kleine signalen op een grote gelijkspanning, zoals de rimpelspanning van een voeding, worden met 12 bit duidelijk fijner weergegeven. Rigol DHO804 en Siglent SDS804X HD bieden 12 bit en vier kanalen, de UNI-T blijft bij 8 bit.
Bronnen
- ELV: UNI-T UTD2102CM
- UNI-T: handleiding UTD2102CM
- ELV: Joy-IT JT-ScopeMega50
- PoScope: handleiding en technische gegevens Mega50
- ELV: bouwpakket DDS-functiegenerator DDS 130
- Rigol: datasheet DHO800
- Rigol: handleiding DHO800
- Siglent: datasheet SDS800X HD
- OWON: HDS200-serie
- Rohde & Schwarz: Making Better Oscilloscope Measurements
- eQ-3: datasheet HmIP-RGBW (pwm-frequentie)
Waar te koop
- UNI-T UTD2102CMBekijken bij ELVVerkrijgbaar in Duitsland: ELV
- Joy-IT JT-ScopeMega50Bekijken bij ELVVerkrijgbaar in Duitsland: ELV
- ELV DDS-Funktionsgenerator DDS 130Bekijken bij ELVVerkrijgbaar in Duitsland: ELV
- Rigol DHO804Prijs bekijken bij Amazon.dePrijs bekijken bij Amazon.co.ukPrijs bekijken bij Amazon.nlPrijs bekijken bij Amazon.com.bePrijs bekijken bij Amazon.frPrijs bekijken bij Amazon.itPrijs bekijken bij Amazon.esPrijs bekijken bij Amazon.plPrijs bekijken bij Amazon.seVerkrijgbaar in Duitsland: Amazon.de
- Siglent SDS804X HDPrijs bekijken bij Amazon.dePrijs bekijken bij Amazon.co.ukPrijs bekijken bij Amazon.nlPrijs bekijken bij Amazon.com.bePrijs bekijken bij Amazon.frPrijs bekijken bij Amazon.itPrijs bekijken bij Amazon.esPrijs bekijken bij Amazon.plPrijs bekijken bij Amazon.seVerkrijgbaar in Duitsland: Amazon.de
- OWON HDS242SPrijs bekijken bij Amazon.dePrijs bekijken bij Amazon.co.ukPrijs bekijken bij Amazon.nlPrijs bekijken bij Amazon.com.bePrijs bekijken bij Amazon.frPrijs bekijken bij Amazon.itPrijs bekijken bij Amazon.esPrijs bekijken bij Amazon.plPrijs bekijken bij Amazon.seVerkrijgbaar in Duitsland: Amazon.de
