Black Friday Woche ab 19.11.: unsere Wahl je Ratgeber
Onafhankelijk koopadviesElke bewering met bronGeen betaalde oordelenIn 36 landen1.734 koopgidsen en tests in het Duits Zo testen we
handgetestet
Deze pagina in 6 andere talen

DeutschEnglishFrançaisItalianoEspañolPolski

Geigerteller kopen: wat hij meet, radon en grenzen

Geigerteller kopen: telsnelheid en dosistempo, normale waarden volgens het Duitse BfS, waarom radon anders wordt gemeten en vijf apparaten voor nieuwsgierigen vergeleken.

redactie handgetestet · Bijgewerkt op 17 november 2026
Handmeter Joy-IT JT-RAD01 met kleurendisplay dat het dosistempo in microsievert per uur toontAfbeelding: ELV (Pressebild)
Inhoud12 onderdelen

Deze gids verscheen oorspronkelijk in het Duits op handgetestet.de.

Een geigerteller beantwoordt één enkele vraag: hoeveel stralingsdeeltjes treffen op dit moment de telbuis? Al het andere op het display is omrekening. Wie dat weet, koopt met meer rust. Als instapper vinden wij de Joy-IT JT-RAD01 met geiger-müllertelbuis een verstandige keuze, omdat hij Duitstalig te bedienen is, alarmen kent en de meetwaarden als verloop toont. Wie nauwkeuriger wil kijken of ook alfastraling wil registreren, heeft een ander apparaat nodig. En wie zich zorgen maakt over radon in de kelder, heeft helemaal geen geigerteller nodig.

Wat er in de telbuis eigenlijk gebeurt

Binnenin zit een met gas gevulde buis onder hoogspanning. Vliegt er een gammakwant of een bètadeeltje doorheen dat het gas ioniseert, dan ontstaat een kort stroomstootje. Het apparaat telt die stootjes en meldt ze als pulsen per minuut (CPM) of per seconde (CPS). Welk soort straling het was en hoeveel energie ze droeg, weet een eenvoudige telbuis niet.

De weergave in microsievert per uur ontstaat pas via een omrekeningsfactor. Joy-IT geeft voor de JT-RAD01 een gevoeligheid op van 80 pulsen per minuut per microsievert per uur, gerelateerd aan kobalt-60. Rekenen we dat terug naar een typische waarde in Duitsland: bij 0,1 µSv/h telt het apparaat gemiddeld zo’n acht pulsen per minuut. Dat is weinig. Een losse meetwaarde schommelt daarom flink, en een bruikbaar gemiddelde vraagt geduld. Minstens tien minuten op dezelfde plek is geen luxe.

De factor klopt bovendien alleen voor de stralingsbron waarmee is gekalibreerd. Gamma-Scout schrijft daar openlijk bij dat de omrekening uitgaat van cesium-137; bij andere nucliden moet je de pulsen rechtstreeks aflezen en zelf omrekenen. Voor leken betekent dat: het getal in sievert op een handapparaat is een schatting, geen officiële waarde.

Welke waarden zijn normaal?

Radioactieve stoffen zijn overal. Volgens het Bundesamt für Strahlenschutz (BfS, het Duitse federale bureau voor stralingsbescherming) ligt het natuurlijke omgevingsdosistempo in Duitsland afhankelijk van de plek tussen 0,05 en 0,2 microsievert per uur. In het Zwarte Woud en het Ertsgebergte is het door oudere gesteenten hoger dan in Noord-Duitsland. Als het regent, spoelen vervalproducten van radon uit de lucht, en volgens het BfS kan de waarde dan kort stijgen tot ongeveer het drievoudige. Een gesloten sneeuwdek drukt de waarde juist. Allebei gewone natuurkunde.

Een hogere waarde na een onweersbui is dus geen alarmsignaal. Het BfS beheert zo’n 1.700 vaste meetsondes en publiceert de waarden op odlinfo.bfs.de. Wie zijn eigen meetwaarde wil plaatsen, vergelijkt die het best met de dichtstbijzijnde sonde.

Over een heel jaar telt de natuurlijke straling volgens het BfS gemiddeld op tot 2,1 millisievert, afhankelijk van woonplaats en leefwijze 1 tot 10 millisievert. Ter vergelijking: een vlucht van Frankfurt naar New York levert volgens het BfS voor een enkele reis 32 tot 75 microsievert op. Met een geigerteller kun je die stijging op kruishoogte gewoon volgen.

Radon: hier is de geigerteller het verkeerde gereedschap

Het grootste deel van de natuurlijke stralingsbelasting in Duitsland komt van het edelgas radon. Het BfS schrijft ongeveer zes procent van de sterfgevallen door longkanker toe aan radon en zijn vervalproducten in gebouwen. Gevaarlijk wordt het doordat de vervalproducten na het inademen in de longen vervallen en daar alfastraling afgeven.

De wettelijke referentiewaarde in Duitsland ligt op 300 becquerel per kubieke meter binnenlucht, gemiddeld over een jaar. Precies die grootheid toont een geigerteller niet. Hij meet het dosistempo van buitenaf, geen gasconcentratie. Het BfS raadt passieve detectoren aan die drie tot twaalf maanden in woon- en slaapkamer staan en daarna in een laboratorium worden uitgelezen. Wie maar kort kan meten, doet dat volgens het BfS beter in de winter, omdat er in de zomer meer wordt gelucht en de waarde te laag uitvalt. Elektronische radonmeters zijn volgens het bureau geschikt voor een eerste indruk, niet voor een betrouwbare uitspraak over een heel jaar. Hoe je het binnenklimaat elektronisch bewaakt, beschrijft onze gids over de CO2-meter met NDIR-sensor (in het Engels); radon hoort daar overigens ook niet in thuis.

Vijf apparaten, drie bouwtypes

ModelDetectorStralingssoortenMeetbereik volgens fabrikantVoor wie
Joy-IT JT-RAD01geiger-müllertelbuisgamma, bèta, röntgentot 10 mSv/h, 48 keV tot 1,5 MeVinstap, nieuwsgierigheid, reizen
GQ GMC-320 Plusgeiger-müllertelbuis M4011gamma, bèta, röntgen0,1 tot 3,0 MeVdataverzamelaars aan de pc
GQ GMC-500 Plustwee telbuizengamma, bèta, röntgentot 42.500 µSv/hcontinumeting met wifi
Radiacode 103scintillator CsI(Tl)gamma, röntgen0,01 tot 1.000 µSv/hspectrum en nucliden
Gamma-Scout Alerteindvenstertelbuisalfa, bèta, gamma0,1 tot 1.000 µSv/h gekalibreerdverzamelaars, mineralen, langetermijnmeting

Joy-IT JT-RAD01

Het handzame apparaat (122 × 77 × 27 mm) heeft een verlicht kleurendisplay, Duitstalige menu’s en twee weergaven: realtime met gemiddelde en maximale waarde, en een verloopgrafiek. Alarmen voor dosistempo en opgetelde dosis meldt het via led, trilling of geluid. Opladen gaat via usb-c, de accu heeft 1.100 mAh. De grenzen noemt Joy-IT zelf duidelijk: het apparaat is geen medisch hulpmiddel, geen beschermingsmiddel en geeft slechts een grove indicatie. De telbuis is van glas en verdraagt geen val. Alfastraling registreert het niet, en software om de gegevens op de pc uit te lezen noemt de fabrikant niet.

GQ GMC-320 Plus

Dit hobbyapparaat slaat meetwaarden op in intern flashgeheugen en geeft ze via usb door aan gratis Windows-software. GQ noemt als achtergrond 20 tot 40 pulsen per minuut; de telbuis M4011 is vervangbaar. Het puntmatrixdisplay oogt naast het kleurenscherm van de Joy-IT ouderwets. Wie meetreeksen wil verzamelen, vindt hier wel meer gereedschap.

GQ GMC-500 Plus

Twee telbuizen bestrijken volgens GQ tot 42.500 µSv/h, en de ingebouwde wifi stuurt de waarden desgewenst elke minuut naar een server. Een apparaat voor wie continu wil meten. Het is bedoeld om op een usb-netvoeding op de vensterbank te draaien. Voor wie alleen op vakantie eens wil meten, is dat te veel techniek.

Radiacode 103

Strikt genomen geen geigerteller. Een kristal van cesiumjodide zet gammastraling om in lichtflitsen, waarvan de helderheid de energie verraadt. Zo toont het apparaat via de app een spectrum waarmee nucliden zijn af te bakenen. Radiacode noemt 30 pulsen per seconde per µSv/h voor cesium-137, dus een veelvoud van de telsnelheid van een kleine telbuis. Daarbij komen bluetooth, beschermingsklasse IP64 en tot 200 uur gebruiksduur. Bètastraling noemt de fabrikant niet, en het piepkleine display is alleen geschikt voor getallen.

Gamma-Scout Alert

Dit apparaat uit Duitsland gebruikt een eindvenstertelbuis en registreert daardoor ook alfastraling. Elk exemplaar wordt volgens de fabrikant tegen een referentiebron gecontroleerd, de batterij gaat jaren mee en er blijven tot 32.000 meetwaarden bewaard. De Alert-versie waarschuwt bij grenswaarden en tikt hoorbaar. Goedkoop is dat niet. Qua prijs ligt hij ver boven de andere apparaten in dit overzicht, en wie alleen af en toe meet, betaalt vooral voor mogelijkheden die hij nooit nodig heeft. Voor mineralenverzamelaars en langetermijnmetingen is het te verantwoorden.

Wat een handapparaat wel en niet kan

Een geigerteller is prima geschikt om nieuwsgierigheid te stillen: uraniumglas, oude lichtgevende wijzerplaten, graniet, vliegreizen. Het BfS onderzocht bijvoorbeeld een “energie”-hanger uit de internethandel en mat aan het oppervlak zo’n 160 nanosievert per uur, dus 0,16 µSv/h. Een goedkope telbuis onderscheidt dat nauwelijks van de achtergrond. Een nut van zulke hangers is er volgens het BfS niet, wel een onnodige huiddosis.

Voor vintage horloges raadt het BfS een eenvoudige test aan: twee tot drie dagen lichtdicht inpakken en daarna in het donker kijken. Licht de wijzerplaat nog op, dan is een radioactieve lichtgevende stof waarschijnlijk, en dan is de deelstaatoverheid bevoegd, niet je eigen meetapparaat. Voorwerpen met radium horen volgens het BfS niet bij het huisvuil.

Geen taak voor privéapparaten is de beslissing of een plek gevaarlijk is. Grenswaarden zijn volgens het BfS geen scheidslijn tussen veilig en gevaarlijk, en voor natuurlijke straling bestaat er in Duitsland helemaal geen wettelijke dosislimiet. In een noodsituatie gelden de meetnetten en de aanwijzingen van de overheid. Wie met meettechniek vooral spanning controleert, vindt het verschil tussen weergave en meetonzekerheid ook goed uitgelegd in onze gids over de multimeter. En wie liever zelf een teller bouwt, kijkt in ons overzicht van elektronicabouwpakketten (in het Engels).

Welk apparaat bij welke vraag past

  • Je wilt begrijpen hoeveel straling je omringt en op reis meten: Joy-IT JT-RAD01.
  • Je wilt meetreeksen op de pc analyseren: GQ GMC-320 Plus.
  • Het apparaat moet continu draaien en waarden naar het internet sturen: GQ GMC-500 Plus.
  • Je wilt weten welk nuclide straalt: Radiacode 103.
  • Alfastralers zoals mineralen moeten ook worden geregistreerd: Gamma-Scout Alert.
  • Je maakt je zorgen over radon: een passieve detector van een door het BfS erkend laboratorium, geen geigerteller.

Veelgestelde vragen

Wat meet een geigerteller eigenlijk?

Hij telt stroomstootjes die ontstaan wanneer een gammakwant of bètadeeltje het gas in de telbuis ioniseert, en meldt ze als pulsen per minuut of per seconde. Welke straling dat was en welke energie ze had, weet een eenvoudige telbuis niet. Het getal in sievert is een schatting, geen officiële waarde.

Welke stralingswaarden zijn in Duitsland normaal?

Volgens het Bundesamt für Strahlenschutz (Duits federaal bureau voor stralingsbescherming) ligt het natuurlijke omgevingsdosistempo afhankelijk van de plek tussen 0,05 en 0,2 microsievert per uur, in het Zwarte Woud en het Ertsgebergte hoger dan in het noorden. Na regen kan de waarde kort stijgen tot ongeveer het drievoudige. Ter vergelijking dient de dichtstbijzijnde meetsonde op odlinfo.bfs.de.

Kun je radon meten met een geigerteller?

Nee, want hij meet het dosistempo van buitenaf, geen gasconcentratie in becquerel per kubieke meter. Het BfS raadt passieve detectoren aan die drie tot twaalf maanden in woon- en slaapkamer staan en daarna in een laboratorium worden uitgelezen. Bij een korte meting geeft de winter betrouwbaardere waarden dan de zomer.

Hoe lang moet je meten met een geigerteller?

Minstens tien minuten op dezelfde plek. Bij een typische waarde van 0,1 µSv/h telt de JT-RAD01 gemiddeld zo'n acht pulsen per minuut; een losse meetwaarde schommelt daarom flink. Een bruikbaar gemiddelde vraagt geduld.

Wat is het verschil tussen een geigerteller en een scintillator?

De Radiacode 103 gebruikt een kristal van cesiumjodide dat gammastraling omzet in lichtflitsen, waarvan de helderheid de energie verraadt. Zo toont hij een spectrum waarmee nucliden zijn af te bakenen, en haalt hij een veelvoud van de telsnelheid van een kleine telbuis. Bètastraling noemt de fabrikant niet.

Hoe herken ik een radioactief oud horloge?

Het BfS raadt aan het horloge twee tot drie dagen lichtdicht in te pakken en daarna in het donker te kijken. Licht de wijzerplaat nog op, dan is een radioactieve lichtgevende stof waarschijnlijk; bevoegd is dan de deelstaatoverheid. Voorwerpen met radium horen volgens het BfS niet bij het huisvuil.

Bronnen

Waar te koop

Winkelen in:

Verkoop, levering, garantie en productveiligheid zijn uitsluitend de verantwoordelijkheid van de betreffende winkel en fabrikant. Alle informatie zonder garantie; prijzen en beschikbaarheid kunnen wijzigen.

Via links die als affiliatelink zijn gemarkeerd, ontvangen we een kleine commissie als je iets koopt. De prijs blijft voor jou gelijk en ons oordeel blijft onafhankelijk. Als Amazon-partner verdienen we aan in aanmerking komende aankopen.