Inhoud15 onderdelen
Deze gids verscheen oorspronkelijk in het Duits op handgetestet.de.
Veel moederborden worden gekocht op basis van de chipset met de mooiste naam. X870E en Z890 klinken naar reserves, maar bieden een pc met één videokaart en één SSD vaak niets wat een B850- of B860-bord niet ook kan. Voor een nieuwe AMD-pc vinden wij daarom het MSI MAG B850 Tomahawk MAX WIFI de verstandige keuze; bij Intel volstaat zonder overklokken een B860-bord zoals het MSI PRO B860-P WIFI.
Klinkt nuchter. Is het ook.
Eerst de CPU, dan de socket
Het moederbord volgt de processor, nooit andersom. Ryzen-processors uit de series 7000, 8000 en 9000 passen in socket AM5, Intels Core Ultra van de tweede generatie in socket LGA 1851. Welke CPU bij jouw programma’s en games past, lees je in onze gids voor het kopen van een processor. Voor AM5 pleit een argument dat je bij de aankoop makkelijk over het hoofd ziet: AMD heeft toegezegd het platform tot 2027 en ook daarna te ondersteunen. Een latere processorwissel zonder nieuw bord is daarmee in elk geval ingepland. Een garantie is het niet.
Wat de chipset echt vastlegt
Bij Intel is het eenvoudig. Volgens Intels chipsetoverzicht kun je alleen met de Z890 de processorkernen en de basisklok overklokken. De B860 mag in elk geval het werkgeheugen overklokken, de H810 helemaal niets. Ook bij de aansluitingen ligt de Z890 voor, met tot 24 PCIe 4.0-lanes aan de chipset in plaats van tot 14, tot acht SATA-poorten in plaats van vier en tot vijf USB-poorten met 20 Gbit/s in plaats van twee. Wie een Core Ultra met een K in de naam nooit gaat overklokken, koopt met de Z890 speelruimte die hij niet gebruikt.
Bij AMD is de grens minder scherp. X870 en X870E hebben volgens AMD standaard USB4 aan boord en koppelen NVMe-SSD’s met PCIe 5.0 direct aan de processor. De X870E onderscheidt AMD met 24 PCIe 5.0-lanes, waarvan 16 voor de videokaart. Daaronder zit de B850, en hier bepaalt de bordfabrikant meer dan de chipset. Het MSI MAG B850 Tomahawk MAX WIFI bijvoorbeeld voert volgens het datasheet het videokaartslot en twee M.2-sloten uit met PCIe 5.0. Het datasheet van het afzonderlijke bord zegt daarom meer dan de vier tekens op de doos.
ATX, Micro-ATX of Mini-ITX?
Het formaat bepaalt hoeveel er op de printplaat past. Een ATX-bord meet 30,5 × 24,4 cm. Micro-ATX bespaart vooral op slots: het ASRock B850M Pro RS WiFi heeft naast het videokaartslot nog maar één ander. Mini-ITX krimpt tot 17 × 17 cm, en dat heeft gevolgen. Het ASUS ROG Strix B850-I Gaming WIFI neemt in twee geheugenbanken hooguit 128 GB op, daarnaast zijn er twee M.2-sloten en twee SATA-aansluitingen. Voor een compacte game-pc is dat genoeg. Voor een videomontagemachine met vier SSD’s niet. Rond de socket wordt het op zulke kleine printplaten krap, dus controleer vooraf de afmetingen van de koeler; tips daarvoor staan in onze gids over CPU-koelers (in het Engels). Welk geheugen op de printplaat hoort, lees je in de gids over werkgeheugen.
Slots delen de lanes
Wat zelden op de doos staat, vind je in de handleiding. Twee voorbeelden. Bij het ASRock B850M Pro RS WiFi wordt het tweede PCIe-slot uitgeschakeld zodra er een SSD in het derde M.2-slot zit. Lastiger is een andere voetnoot. Met een Ryzen uit de 8000-serie draait het videokaartslot volgens ASRock nog maar op PCIe 4.0 x8, met de kleinere Phoenix 2-chip zelfs maar op vier lanes. ASUS noemt voor het TUF Gaming B850-Plus WIFI dezelfde beperking. Wie dus een 8000-Ryzen met geïntegreerde graphics koopt en later een snelle videokaart toevoegt, laat bandbreedte liggen, welk bord er ook onder zit.
Aan de achterkant: USB, netwerk en wifi
Het I/O-paneel zegt meer over het dagelijks gebruik dan de chipset. Het MSI MAG X870 Tomahawk WIFI heeft twee USB-C-poorten met 40 Gbit/s. Bij Intel neemt Thunderbolt 4 die rol over, zowel op het ASUS TUF Gaming Z890-Plus WIFI als op het MSI PRO B860-P WIFI. Dat helpt als je snelle externe SSD’s of een dock aansluit. Voor muis en toetsenbord volstaat elke poort.
Bij het bekabelde netwerk leveren de drie MSI-borden 5 Gbit/s, ASUS en ASRock 2,5 Gbit/s. Meer dan een gigabit heeft alleen zin als router of switch meekunnen. Wifi is bij alle zes borden ingebouwd. Vijf werken met Wi-Fi 7, het ASRock met Wi-Fi 6E. Intel wijst er zelf op dat de nieuwe Wi-Fi 7-functies alleen werken met een geschikte Wi-Fi 7-router. Met een oudere router is ook de nieuwste module niet sneller.
BIOS-update met één knop, zelfs zonder processor
Een klein knopje aan de achterkant kan een middag redden. Het ASRock B850M Pro RS WiFi, de beide ASUS-borden en het MSI MAG B850 Tomahawk MAX WIFI hebben zo’n flashbackknop. Volgens ASRock kun je daarmee het BIOS bijwerken zonder de pc aan te zetten en zelfs zonder geplaatste CPU. De handleiding vraagt om een FAT32-geformatteerde USB-stick met het BIOS-bestand onder een vaste naam, en om de aangesloten 24-polige stekker van de voeding. Welke voeding bij de rest van het systeem past, lees je in onze gids over pc-voedingen.
Een waarschuwing uit dezelfde handleiding verdient serieuze aandacht. Schort vóór de update BitLocker of een andere TPM-gebaseerde versleuteling op en bewaar de herstelsleutel, anders start Windows daarna mogelijk niet meer op. ASRock raadt bovendien aan om fTPM vooraf uit te schakelen.
Zes actuele moederborden naast elkaar
| Model | Socket, chipset, formaat | Geheugen en SSD’s | Aansluitingen en draadloos | Voor wie |
|---|---|---|---|---|
| MSI MAG B850 Tomahawk MAX WIFI | AM5, B850, ATX | 4 DDR5-banken, 2 × M.2 PCIe 5.0, 2 × M.2 PCIe 4.0, 4 × SATA | USB-C 20 Gbit/s, 5 Gbit/s LAN, Wi-Fi 7 | Game- en alledaagse pc’s met Ryzen |
| MSI MAG X870 Tomahawk WIFI | AM5, X870, ATX | 4 DDR5-banken, 2 × M.2 PCIe 5.0, 2 × M.2 PCIe 4.0, 4 × SATA | 2 × USB-C 40 Gbit/s, 5 Gbit/s LAN, Wi-Fi 7 | Ryzen-pc’s met snelle externe schijven |
| ASRock B850M Pro RS WiFi | AM5, B850, Micro-ATX | 4 DDR5-banken, 1 × M.2 PCIe 5.0, 2 × M.2 PCIe 4.0, 4 × SATA | USB-C 10 Gbit/s, 2,5 Gbit/s LAN, Wi-Fi 6E | Eenvoudige Ryzen-pc’s in kleinere behuizingen |
| ASUS ROG Strix B850-I Gaming WIFI | AM5, B850, Mini-ITX | 2 DDR5-banken tot 128 GB, 2 × M.2 PCIe 5.0, 2 × SATA | USB-C 20 Gbit/s, 2,5 Gbit/s LAN, Wi-Fi 7 | Compacte game-pc’s |
| MSI PRO B860-P WIFI | LGA 1851, B860, ATX | 4 DDR5-banken, 1 × M.2 PCIe 5.0, 2 × M.2 PCIe 4.0, 4 × SATA | Thunderbolt 4, 5 Gbit/s LAN, Wi-Fi 7 | Core Ultra-pc’s zonder overklokken |
| ASUS TUF Gaming Z890-Plus WIFI | LGA 1851, Z890, ATX | 4 DDR5-banken tot 256 GB, 1 × M.2 PCIe 5.0, 3 × M.2 PCIe 4.0, 4 × SATA | Thunderbolt 4, USB-C 20 Gbit/s, 2,5 Gbit/s LAN, Wi-Fi 7 | Overklokkers en Intel-pc’s met veel SSD’s |
MSI MAG B850 Tomahawk MAX WIFI
Een B850-bord dat is uitgerust alsof het een klasse hoger zit. Volgens MSI is er een videokaartslot met PCIe 5.0, twee M.2-sloten met PCIe 5.0 en nog twee met PCIe 4.0, plus 5 Gbit/s-LAN en Wi-Fi 7. USB4 ontbreekt, de snelste poort levert 20 Gbit/s. MSI voert daarnaast een versie “MAX WIFI II” met een iets afwijkend datasheet, let dus op de exacte naam.
MSI MAG X870 Tomahawk WIFI
Technisch een naaste verwant van het B850-model, met één verschil dat telt: twee USB-C-poorten met 40 Gbit/s. Geheugensloten en netwerk komen volgens het datasheet overeen met de Tomahawk MAX. Zinvol als je regelmatig grote videobestanden naar externe SSD’s verplaatst. Anders niet.
ASRock B850M Pro RS WiFi
Een sober Micro-ATX-bord met alles wat nodig is: PCIe 5.0 voor de videokaart en de eerste SSD, drie M.2-sloten, HDMI en DisplayPort voor processors met eigen graphics. Bij draadloos lever je iets in, want ASRock bouwt Wi-Fi 6E en Bluetooth 5.2 in. Wie het tweede slot nodig heeft voor een uitbreidingskaart, moet het derde M.2-slot laten zitten.
ASUS ROG Strix B850-I Gaming WIFI
Veel techniek op 17 × 17 cm. ASUS noemt voor beide M.2-sloten PCIe 5.0, mits er een Ryzen 7000 of 9000 in de socket zit, plus Wi-Fi 7 en Intel-LAN met 2,5 Gbit/s. Daar staat tegenover dat je het moet doen met twee geheugenbanken en één enkel slot. Voor een behuizing in de woonkamer precies goed.
MSI PRO B860-P WIFI
De degelijke Intel-basis. Aan de achterkant zit Thunderbolt 4 met 40 Gbit/s, daarbij komen 5 Gbit/s-LAN van Realtek en Intels Wi-Fi 7. Volgens Intel kun je alleen het werkgeheugen overklokken, MSI geeft tot DDR5-8800 in overgeklokte stand op. Voor een Core Ultra 5 of 7 zonder knutselambities is dat genoeg.
ASUS TUF Gaming Z890-Plus WIFI
Het bord voor iedereen die de Z890 echt benut. Vier M.2-sloten, Thunderbolt 4 plus een USB-C-poort met 20 Gbit/s en tot 256 GB werkgeheugen, ook als CUDIMM. Pas met deze chipset kun je een Core Ultra met K overklokken. Zonder dat plan blijft het B860-bord de nuchterdere keuze.
Welk bord bij welke pc past
- Game-pc met Ryzen 7000 of 9000: MSI MAG B850 Tomahawk MAX WIFI. Het biedt PCIe 5.0 op de beslissende plekken en ruim voldoende SSD-sloten.
- Veel werk met externe schijven: MSI MAG X870 Tomahawk WIFI vanwege USB4.
- Kleine behuizing, eenvoudige opbouw: ASRock B850M Pro RS WiFi, als Wi-Fi 6E volstaat.
- Compacte pc onder de tv: ASUS ROG Strix B850-I Gaming WIFI.
- Intel zonder overklokken: MSI PRO B860-P WIFI.
- Intel met overklokken of veel SSD’s: ASUS TUF Gaming Z890-Plus WIFI.
Veelgestelde vragen
Welk moederbord past bij mijn processor?
Het moederbord volgt de processor. Ryzen-processors uit de series 7000, 8000 en 9000 passen in socket AM5, Intels Core Ultra van de tweede generatie in LGA 1851. In het voordeel van AM5 spreekt dat AMD heeft toegezegd het platform tot 2027 en ook daarna te ondersteunen, maar een garantie is dat niet.
Heb ik een Z890-chipset nodig?
Alleen als je wilt overklokken of veel aansluitingen nodig hebt. Volgens Intel kun je alleen met de Z890 de processorkernen overklokken, met de B860 in elk geval het werkgeheugen. Wie een Core Ultra met K nooit gaat overklokken, koopt met de Z890 speelruimte die hij niet gebruikt.
Wat is het verschil tussen B850 en X870?
X870 en X870E hebben volgens AMD standaard USB4 aan boord en koppelen PCIe 5.0-SSD's direct aan de processor. Bij de B850 bepaalt de bordfabrikant meer dan de chipset: het MSI MAG B850 Tomahawk MAX WIFI voert het videokaartslot en twee M.2-sloten uit met PCIe 5.0. Het datasheet zegt meer dan de naam.
ATX, Micro-ATX of Mini-ITX?
Het formaat bepaalt hoeveel er op de printplaat past. Micro-ATX bespaart vooral op slots. Mini-ITX van 17 × 17 cm biedt bijvoorbeeld bij het ASUS ROG Strix B850-I maar twee geheugenbanken, twee M.2-sloten en één slot: genoeg voor een compacte game-pc, niet voor een videomontagemachine met vier SSD's.
Remt een Ryzen 8000 de videokaart af?
Tot op zekere hoogte wel, welk bord er ook onder zit. Met een Ryzen uit de 8000-serie draait het videokaartslot volgens ASRock maar op PCIe 4.0 x8, met de kleinere Phoenix 2-chip op vier lanes. ASUS noemt dezelfde beperking. Wie later een snelle videokaart toevoegt, laat daarmee bandbreedte liggen.
Waarvoor dient de BIOS-flashbackknop?
Daarmee kun je het BIOS volgens ASRock bijwerken zonder de pc aan te zetten en zelfs zonder geplaatste CPU. Je hebt een FAT32-stick met het BIOS-bestand nodig en de aangesloten stekker van de voeding. Schort vooraf BitLocker op en bewaar de herstelsleutel, anders start Windows mogelijk niet meer op.
Bronnen
- Intel: Chipset Brief Intel 800 Series (H810, B860, Z890)
- AMD: presentatie van de Ryzen 9000-processors en de chipsets X870/X870E
- MSI: datasheet MAG B850 Tomahawk MAX WIFI
- MSI: datasheet MAG X870 Tomahawk WIFI
- MSI: datasheet PRO B860-P WIFI
- ASRock: handleiding B850M Pro RS WiFi
- ASUS: technische gegevens ROG Strix B850-I Gaming WIFI
- ASUS: technische gegevens TUF Gaming Z890-Plus WIFI
- ASUS: technische gegevens TUF Gaming B850-Plus WIFI
Waar te koop
- MSI MAG B850 Tomahawk MAX WIFIPrijs bekijken bij Amazon.dePrijs bekijken bij Amazon.co.ukPrijs bekijken bij Amazon.nlPrijs bekijken bij Amazon.com.bePrijs bekijken bij Amazon.frPrijs bekijken bij Amazon.itPrijs bekijken bij Amazon.esPrijs bekijken bij Amazon.plPrijs bekijken bij Amazon.seVerkrijgbaar in Duitsland: Amazon.de
- MSI MAG X870 Tomahawk WIFIPrijs bekijken bij Amazon.dePrijs bekijken bij Amazon.co.ukPrijs bekijken bij Amazon.nlPrijs bekijken bij Amazon.com.bePrijs bekijken bij Amazon.frPrijs bekijken bij Amazon.itPrijs bekijken bij Amazon.esPrijs bekijken bij Amazon.plPrijs bekijken bij Amazon.seVerkrijgbaar in Duitsland: Amazon.de
- ASRock B850M Pro RS WiFiPrijs bekijken bij Amazon.dePrijs bekijken bij Amazon.co.ukPrijs bekijken bij Amazon.nlPrijs bekijken bij Amazon.com.bePrijs bekijken bij Amazon.frPrijs bekijken bij Amazon.itPrijs bekijken bij Amazon.esPrijs bekijken bij Amazon.plPrijs bekijken bij Amazon.seVerkrijgbaar in Duitsland: Amazon.de
- ASUS ROG Strix B850-I Gaming WIFIPrijs bekijken bij Amazon.dePrijs bekijken bij Amazon.co.ukPrijs bekijken bij Amazon.nlPrijs bekijken bij Amazon.com.bePrijs bekijken bij Amazon.frPrijs bekijken bij Amazon.itPrijs bekijken bij Amazon.esPrijs bekijken bij Amazon.plPrijs bekijken bij Amazon.seVerkrijgbaar in Duitsland: Amazon.de
- MSI PRO B860-P WIFIPrijs bekijken bij Amazon.dePrijs bekijken bij Amazon.co.ukPrijs bekijken bij Amazon.nlPrijs bekijken bij Amazon.com.bePrijs bekijken bij Amazon.frPrijs bekijken bij Amazon.itPrijs bekijken bij Amazon.esPrijs bekijken bij Amazon.plPrijs bekijken bij Amazon.seVerkrijgbaar in Duitsland: Amazon.de
- ASUS TUF Gaming Z890-Plus WIFIPrijs bekijken bij Amazon.dePrijs bekijken bij Amazon.co.ukPrijs bekijken bij Amazon.nlPrijs bekijken bij Amazon.com.bePrijs bekijken bij Amazon.frPrijs bekijken bij Amazon.itPrijs bekijken bij Amazon.esPrijs bekijken bij Amazon.plPrijs bekijken bij Amazon.seVerkrijgbaar in Duitsland: Amazon.de
