Inhoud13 onderdelen
Deze gids verscheen oorspronkelijk in het Duits op handgetestet.de.
Heb je een multivitamine nodig? Voor de grote meerderheid van de volwassenen luidt het eerlijke antwoord: nee. Wie er toch een wil nemen of het van een arts aangeraden krijgt, kiest het best een preparaat met gematigde doses. Niet het preparaat met de hoogste percentages op het potje. Juist daar gaan de typische miskopen mis.
Is gewoon eten niet genoeg?
Jawel, meestal wel. Volgens de Duitse consumentenorganisatie Verbraucherzentrale is de vitaminebehoefte doorgaans te dekken met een gevarieerd eetpatroon, en een tekort is in Duitsland uiterst zeldzaam. Studies die aantonen dat een extra portie vitamines uit een potje voedingsfouten compenseert of tegen ziekten beschermt, ontbreken volgens de Verbraucherzentrale. Vijf porties groente en fruit per dag, aangevuld met zuivel en volkorenproducten, doen meer dan welk preparaat ook.
En wie is de uitzondering?
De Verbraucherzentrale noemt ze uitdrukkelijk, telkens alleen na overleg met een arts: vrouwen met een kinderwens, ouderen, mensen die nauwelijks buiten komen of zich niet naar behoefte kunnen voeden, en mensen met een sterk beperkt eetpatroon, bijvoorbeeld door allergieën of diëten. Zelfs dan helpt één losse voedingsstof vaak gerichter dan een compleet pakket. Bij vitamine D is dat bijvoorbeeld een enkelvoudig preparaat (zie ons overzicht van vitamine D3).
Overleg vóór gebruik met een arts, vooral bij ziekte, medicijngebruik of zwangerschap.
Hoeveel is te veel?
In Duitsland zijn maximale hoeveelheden voor voedingssupplementen niet wettelijk vastgelegd. Het Duitse Bundesinstitut für Risikobewertung (BfR) stelt wel bovengrenzen per dagdosis voor. Een greep daaruit: vitamine A 0,2 mg, vitamine D 20 µg, vitamine E 30 mg, vitamine B6 0,9 mg (in 2023 verlaagd van 3,5 mg), foliumzuur 200 µg, vitamine C 250 mg, ijzer 6 mg, zink 6,5 mg, selenium 40 µg, jodium 100 µg.
Leg je de lijst naast de etiketten, dan zie je een patroon. Bijna geen enkel klassiek A-tot-Z-preparaat blijft binnen alle waarden; het vaakst wringt het bij vitamine B6 en vitamine A. Extreem is Doppelherz A-Z Depot met 5 mg B6 en 450 µg foliumzuur per tablet. Zulke producten hebben we bewust niet opgenomen.
Hoe ontstaat een overdosis?
Zelden door één enkel middel. Meestal door stapelen: een multivitamine, daarbij zink voor het immuunsysteem, daarbij een verrijkt sapje. De Verbraucherzentrale raadt aan de dosis van de fabrikant nooit te overschrijden en niet eens naar 100 procent te streven, omdat voeding sowieso al vitamines levert. Te veel vitamine A kan volgens de Verbraucherzentrale huidveranderingen, haaruitval en hoofdpijn veroorzaken, en tijdens de zwangerschap in het ergste geval aangeboren afwijkingen. Bij mannen vanaf 55 jaar wijst het BfR erop dat ongecontroleerd gebruik van vitamine E het risico op prostaatkanker kan verhogen.
Wat geldt voor ouderen, zwangeren en bij medicijnen?
Vitale ouderen hebben volgens de Verbraucherzentrale nauwelijks een andere behoefte aan voedingsstoffen dan jongere mensen. Twee punten zijn wel typisch. Zo’n 30 procent van de 65-plussers krijgt een maagslijmvliesontsteking die de opname van vitamine B12 kan verminderen, en voor mensen die weinig mobiel zijn, raadt de Duitse Gesellschaft für Ernährung (DGE) dagelijks 20 µg vitamine D aan. Een multivitamine met 5 µg vitamine D lost dat niet op. Tegen cognitieve achteruitgang raadt de WHO-richtlijn volgens de Verbraucherzentrale uitdrukkelijk af om multivitaminen te gebruiken.
Wie regelmatig medicijnen gebruikt, begint volgens het BfR niet aan een voedingssupplement zonder advies van een arts of apotheker. Vitamine K kan bloedverdunners van het cumarinetype verzwakken, vitamine E kan ze versterken. Biotine vanaf 150 µg per dag kan laboratoriumwaarden vertekenen.
Zwangerschap en kinderwens zijn een onderwerp apart. De DGE raadt dagelijks 400 µg foliumzuur aan, te beginnen minstens vier weken voor de zwangerschap en door te gaan tot het einde van het eerste trimester. Welk preparaat dat dekt en hoeveel jodium of ijzer erbij komt, bespreek je met je gynaecoloog. Vanwege hun gehalte aan vitamine A hebben alle hier genoemde middelen de waarschuwing om tijdens de zwangerschap eerst een arts te raadplegen.
Welke preparaten blijven er over?
Vijf multivitaminen met gematigde doses. De waarden komen uit de levensmiddeleninformatie van de fabrikanten en gelden per aanbevolen dagdosis.
| Model | Vitamine A / B6 / foliumzuur | IJzer / zink | Voor wie |
|---|---|---|---|
| Centrum Frisch & Fruchtig (1 zuigtablet) | 330 µg / 0,5 mg / 200 µg | 4,5 mg / 2,8 mg | Wie laag wil doseren en niet graag slikt |
| Doppelherz A-Z Multivitamin + Mineralien (bruistablet) | 400 µg / 2,1 mg / 400 µg | geen ijzer / 5 mg | Wie ijzer moet vermijden |
| Centrum A-Zink | 800 µg / 2 mg / 200 µg | 5 mg / 5 mg | Volwassenen die een klassieke tablet willen |
| Centrum Generation 50+ | 800 µg / 2,1 mg / 300 µg | 2,1 mg / 5 mg | Ouderen na overleg met een arts |
| Abtei A-Z Komplett | 800 µg / 1,4 mg / 200 µg | 14 mg / 10 mg | Alleen bij een door een arts vastgestelde behoefte aan ijzer |
Centrum Frisch & Fruchtig
Met één zuigtablet per dag komt dit preparaat van alle vijf het dichtst bij de waarden van het BfR. B6, zink en selenium blijven eronder, foliumzuur zit met 200 µg precies op de BfR-waarde, alleen vitamine A ligt met 330 µg erboven. Centrum staat tot twee tabletten toe, en dan verdubbelt alles. Eén is genoeg. Het is gezoet met xylitol en aspartaam en bevat dus een bron van fenylalanine.
Doppelherz A-Z Multivitamin + Mineralien
Deze bruistablet bevat geen ijzer. Voor mannen en voor vrouwen na de overgang is dat een pluspunt, want het BfR raadt deze groepen aan ijzer alleen na overleg met een arts te nemen. Daar staat tegenover dat B6 en foliumzuur boven de voorstellen van het BfR liggen. Hij is gezoet met cyclamaat en sacharine.
Centrum A-Zink
Dit vertrouwde complete preparaat zit meestal rond 100 procent van de referentiewaarde, zonder uitschieters naar boven zoals bij sommige depottabletten. Vitamine A (800 µg, deels als bètacaroteen) en B6 liggen toch boven de voorstellen van het BfR.
Centrum Generation 50+
In de variant voor ouderen zit minder ijzer (2,1 mg), maar meer vitamine E, C, B6 en foliumzuur, telkens 150 procent van de referentiewaarde. Vitamine D zit er maar met 5 µg in. Wie weinig buiten komt, heeft dus hoe dan ook een aparte oplossing nodig. Overleg vooraf met je huisarts, zeker als je bloedverdunners gebruikt.
Abtei A-Z Komplett
Bij de vitamines houdt Abtei zich precies aan 100 procent; B6 ligt met 1,4 mg lager dan bij Centrum. Fors zijn daarentegen de mineralen: 14 mg ijzer, 10 mg zink en 55 µg selenium gaan duidelijk boven de voorstellen van het BfR uit, en daar komt nog fluoride bij. Wat ons betreft te veel van het goede.
Wat zouden wij dus doen?
Wie gezond en gevarieerd eet, koopt geen multivitamine en steekt het geld liever in groente en fruit. Heeft je arts een multivitamine aangeraden, dan nemen wij Centrum Frisch & Fruchtig, één tablet per dag. Moet je ijzer vermijden, dan past Doppelherz A-Z als bruistablet, in overleg met je arts.
- Boven de 65 of weinig buiten: laat eerst vitamine D en B12 controleren; een multivitamine vervangt dat niet.
- Kinderwens of zwangerschap: foliumzuur volgens de DGE, het juiste preparaat samen met je arts kiezen.
- Staan magnesium, zink of D3 al in de kast: tel de etiketten bij elkaar op voordat er een compleet preparaat bij komt (zie de gids over magnesium).
Fabrikanten mogen alleen reclame maken met door de EU toegelaten claims, bijvoorbeeld dat vitamine B6, B12, foliumzuur en ijzer “bijdragen tot de vermindering van vermoeidheid en futloosheid”. Dat beschrijft de rol van de voedingsstof. Een extra voordeel voor mensen die al goed voorzien zijn, beschrijft het niet.
Veelgestelde vragen
Heb je een multivitamine nodig?
De meeste volwassenen niet. Volgens de Duitse consumentenorganisatie Verbraucherzentrale is de vitaminebehoefte doorgaans te dekken met een gevarieerd eetpatroon, en een tekort is in Duitsland uiterst zeldzaam. Studies die aantonen dat vitamines uit een potje voedingsfouten compenseren of tegen ziekten beschermen, ontbreken volgens de organisatie.
Voor wie kan een multivitamine zinvol zijn?
De Verbraucherzentrale noemt, telkens na overleg met een arts, vrouwen met een kinderwens, ouderen, mensen die nauwelijks buiten komen en mensen met een sterk beperkt eetpatroon, bijvoorbeeld door allergieën of diëten. Vaak helpt één losse voedingsstof gerichter dan een compleet pakket.
Kun je vitamines overdoseren?
Ja, meestal door meerdere middelen te stapelen. De Verbraucherzentrale raadt aan de dosis van de fabrikant nooit te overschrijden. Te veel vitamine A kan huidveranderingen, haaruitval en hoofdpijn veroorzaken. Het Duitse Bundesinstitut für Risikobewertung (BfR) stelt maximale hoeveelheden per dag voor, bijvoorbeeld 0,9 mg vitamine B6 en 0,2 mg vitamine A.
Waar let je op bij multivitamine en medicijnen?
Volgens het BfR begin je niet aan een voedingssupplement zonder advies van een arts of apotheker. Vitamine K kan bloedverdunners van het cumarinetype verzwakken, vitamine E kan ze versterken. Biotine vanaf 150 µg per dag kan laboratoriumwaarden vertekenen.
Welke multivitamine voor ouderen boven de 65?
Laat eerst vitamine D en B12 controleren; een multivitamine vervangt dat niet. Voor mensen die weinig mobiel zijn, raadt de Duitse Gesellschaft für Ernährung (DGE) dagelijks 20 µg vitamine D aan, terwijl Centrum Generation 50+ maar 5 µg bevat. Overleg vooraf met je huisarts, zeker als je bloedverdunners gebruikt.
Wat geldt bij een kinderwens en zwangerschap?
De DGE raadt dagelijks 400 µg foliumzuur aan, te beginnen minstens vier weken voor de zwangerschap en door te gaan tot het einde van het eerste trimester. Het juiste preparaat en de hoeveelheid jodium of ijzer bespreek je met je gynaecoloog. Vanwege vitamine A hebben alle genoemde middelen een waarschuwing over zwangerschap.
Bronnen
- Verbraucherzentrale: vitamineproducten, helpt veel ook veel? (stand 09/2025, Duits)
- Verbraucherzentrale: fit op latere leeftijd, heb ik een voedingssupplement nodig? (stand 08/2026, Duits)
- BfR: aanbevolen maximale hoeveelheden voor vitamines en mineralen
- BfR: nut en risico’s van micronutriëntensupplementen op latere leeftijd
- DGE: referentiewaarden folaat
- Centrum Frisch & Fruchtig: levensmiddeleninformatie
- Centrum A-Zink: levensmiddeleninformatie
- Centrum Generation 50+: levensmiddeleninformatie
- Doppelherz A-Z Multivitamin + Mineralien: levensmiddeleninformatie
- Doppelherz A-Z Depot: levensmiddeleninformatie
- Abtei A-Z Komplett: productgegevens
Waar te koop
- Centrum Frisch & Fruchtig (1 Lutschtablette)Prijs bekijken bij Amazon.dePrijs bekijken bij Amazon.co.ukPrijs bekijken bij Amazon.nlPrijs bekijken bij Amazon.com.bePrijs bekijken bij Amazon.frPrijs bekijken bij Amazon.itPrijs bekijken bij Amazon.esPrijs bekijken bij Amazon.plPrijs bekijken bij Amazon.seVerkrijgbaar in Duitsland: Amazon.de
- Doppelherz A-Z Multivitamin + Mineralien (Brausetablette)Prijs bekijken bij Amazon.dePrijs bekijken bij Amazon.co.ukPrijs bekijken bij Amazon.nlPrijs bekijken bij Amazon.com.bePrijs bekijken bij Amazon.frPrijs bekijken bij Amazon.itPrijs bekijken bij Amazon.esPrijs bekijken bij Amazon.plPrijs bekijken bij Amazon.seVerkrijgbaar in Duitsland: Amazon.de
- Centrum A-ZinkPrijs bekijken bij Amazon.dePrijs bekijken bij Amazon.co.ukPrijs bekijken bij Amazon.nlPrijs bekijken bij Amazon.com.bePrijs bekijken bij Amazon.frPrijs bekijken bij Amazon.itPrijs bekijken bij Amazon.esPrijs bekijken bij Amazon.plPrijs bekijken bij Amazon.seVerkrijgbaar in Duitsland: Amazon.de
- Centrum Generation 50+Prijs bekijken bij Amazon.dePrijs bekijken bij Amazon.co.ukPrijs bekijken bij Amazon.nlPrijs bekijken bij Amazon.com.bePrijs bekijken bij Amazon.frPrijs bekijken bij Amazon.itPrijs bekijken bij Amazon.esPrijs bekijken bij Amazon.plPrijs bekijken bij Amazon.seVerkrijgbaar in Duitsland: Amazon.de
- Abtei A-Z KomplettPrijs bekijken bij Amazon.dePrijs bekijken bij Amazon.co.ukPrijs bekijken bij Amazon.nlPrijs bekijken bij Amazon.com.bePrijs bekijken bij Amazon.frPrijs bekijken bij Amazon.itPrijs bekijken bij Amazon.esPrijs bekijken bij Amazon.plPrijs bekijken bij Amazon.seVerkrijgbaar in Duitsland: Amazon.de
