Inhoud11 onderdelen
Deze gids verscheen oorspronkelijk in het Duits op handgetestet.de.
Knisperen heeft zelden iets met de persing te maken. Meestal zit er stof in de groef, of draagt een oude plaat van de rommelmarkt een vetlaagje dat geen borstel losmaakt. Daarom onze duidelijke lijn: een koolstofborstel vóór elke draaibeurt hoort bij elke platenspeler, en wie regelmatig tweedehands platen koopt, heeft daarnaast een natte reiniging met afzuiging nodig. Ultrasoon is de kers op de taart. Dat heeft zin als de verzameling groot is en de tijd krap.
Droog borstelen of nat wassen?
Allebei, alleen niet voor dezelfde taak. De borstel haalt los stof van het oppervlak, vlak voordat de naald neerkomt. Tegen ingedroogd vuil helpt hij niet. De bibliotheek van het Dublin Institute of Technology legde bij het reinigen van haar schellakcollectie zelfs vast dat een droge borstel vuil dat erop ligt dieper in de groef kan drukken. Daar volgde daarom altijd een wasbeurt met afzuiging.
Voor de natte reiniging zijn er drie manieren. Handapparaten met bak en borstels, machines met een vacuümarm en ultrasone apparaten die het water laten trillen en de plaat daarna droogblazen. Vóór de aankoop kun je beter vijf dingen uitzoeken:
- Hoe wordt de plaat droog? Uitdruipen in een rek duurt lang, afzuigen of blazen gaat in minuten.
- Blijft het label droog? Een klem of afdichtschaal over het label is een must.
- Welke formaten passen standaard? Bij meerdere apparaten kosten adapters voor 7 en 10 inch extra.
- Welke vloeistof vraagt het apparaat, en is die geschikt voor schellak?
- Hoeveel ruimte heb je? Een zuigmachine is een tafelapparaat van 6 tot 8 kg.
Schellak, alcohol en het label
Oude 78-toerenplaten zijn geen vinyl. Schellak is een hars, bros en gevoelig. De bibliotheek in Dublin waarschuwt dat achtergebleven water op zulke platen tot opzwellen kan leiden, en droogde daarom elke plaat meteen met een zuigmondstuk. Pro-Ject geeft zijn alcoholvrije vloeistof Wash it 2 uitdrukkelijk vrij voor vinyl en schellak. Bij Knosti is de samenstelling een bedrijfsgeheim; het vakblad Bonedo vermoedt in zijn test een klein aandeel isopropanol. Voor waardevolle schellakplaten zouden wij daarom alleen een vloeistof nemen die de fabrikant daar uitdrukkelijk voor noemt.
De Library of Congress raadt aan platen alleen aan de rand en bij het label vast te pakken, rechtop te bewaren en privéverzamelingen koel te bewaren bij ongeveer 35 tot 40 procent luchtvochtigheid. Dat scheelt meer reinigen dan welk apparaat ook.
Zes hulpmiddelen voor groef en naald
Pro-Ject VC-E2: de zuigmachine voor elke dag
Vloeistof aanbrengen, met de borstel verdelen, de vacuümarm erop zetten. Volgens Pro-Ject is de plaat na een tot twee omwentelingen bij 30 tpm schoon en droog; extra rondes zouden eerder nieuw vuil aanbrengen. Een magneetklem houdt het label droog. De opvangtank bevat 0,5 liter, het apparaat meet 31 × 27 × 21 cm. Voor 7-inch singles verkoopt Pro-Ject een aparte set. Wij vinden de VC-E2 de verstandigste instap in het afzuigend wassen, omdat hij alles kan wat nodig is en op een dressoir past.
Pro-Ject VC-S3: grotere tank, zelfde principe
De grote zus werkt precies zo, maar heeft een binnenreservoir van 2,5 liter dat volgens de fabrikant bijna nooit geleegd hoeft te worden. Met 8 kg en 42 × 33 × 27 cm heeft ze een vaste plek nodig. Wie op één avond twintig platen uit een huisontruiming wast, merkt het verschil. Bij vijf platen per maand eerder niet.
Knosti Disco-Antistat Generation II: handwerk met een slinger
De plaat zit tussen twee labelschalen met een rubberen ring, hangt in een bak en wordt met een handslinger door twee geitenhaarborstels gedraaid. Bonedo prees in de test de reiniging in de groef, maar had kritiek op het overgieten van de vloeistof en het risico voor het label zodra de schalen van de nog vochtige plaat worden gehaald. Drogen gebeurt in het rek voor zeven platen. Het antistatische effect hield in de test maar een tijdje aan. Voor één plaat is dat veel voorbereiding; voor een stapel op zondag werkt het.
HumminGuru HG01: ultrasoon op je bureau
Hier werkt geen borstel. Twee transducers wekken 40 kHz op in het bad, daarna drogen twee ventilatoren met filter de plaat. De test van het Amerikaanse blad Secrets of Home Theater and High Fidelity noemt een automatisch programma van 7 minuten (snel) of 10 minuten (grondig) en zo’n 400 ml gedestilleerd water van 25 tot 34 °C; bij 35 °C schakelt het apparaat uit. Het datablad in de test noemt 60 tot 75 dB. Standaard passen 12-inch platen, adapters voor 10 en 7 inch zijn optioneel. Met puur water droogde de plaat in de test niet helemaal volledig, pas met een paar druppels bevochtigingsmiddel. Wie al een ultrasone reiniger voor bril en sieraden heeft, heeft daarmee overigens nog geen platenhouder en geen droging.
Pro-Ject Brush it: tien seconden vóór elke kant
Geleidende koolstofvezels nemen fijn stof op en bouwen volgens Pro-Ject statische lading af. Hij is bedoeld voor een korte veeg vóór elke draaibeurt. Meer is het niet. Een wasmachine vervangt hij niet, en omgekeerd blijft ook een pas gewassen plaat alleen schoon als je vóór het afspelen borstelt.
Pro-Ject Clean it: vergeet de naald niet
Een schone plaat heeft weinig zin als er aan de diamantpunt een pluisje hangt. Het kleine koolstofborsteltje is volgens de fabrikant bedoeld voor dagelijkse reiniging en moet tegelijk statische lading afbouwen. Welke naald er in jouw element zit en wanneer die vervangen moet worden, legt onze gids over elementen uit.
Zo zouden wij kiezen
- Nieuwe platen, nauwelijks tweedehands: Brush it en Clean it zijn genoeg. Nat gewassen wordt alleen wat hoorbaar knispert.
- Regelmatig naar platenbeurs en rommelmarkt: de VC-E2 erbij, plus Wash it 2 als navulfles.
- Honderden platen, weinig tijd: de VC-S3 vanwege de tank of de HG01, als je liever toekijkt dan borstelt.
- Af en toe een stapel, geen ruimte voor een tafelapparaat: de Knosti, met geduld bij het drogen.
- Schellak-78-toerenplaten: alleen alcoholvrije vloeistof met uitdrukkelijke vrijgave, en meteen drogen.
Nog één gedachte tot slot. Reinigen verwijdert vuil, geen schade aan de groef. Wie net begint, vindt draaitafels en afstelhulpen in onze gids over platenspelers (in het Engels); ultrasone baden in het algemeen vergelijkt de gids over ultrasone reinigers.
Veelgestelde vragen
Is een platenborstel genoeg om te reinigen?
Voor los stof vlak voor het afspelen wel, tegen ingedroogd vuil niet. De bibliotheek van het Dublin Institute of Technology legde vast dat een droge borstel vuil dat erop ligt dieper in de groef kan drukken. Tweedehands platen met een vetlaagje hebben daarom een wasbeurt met afzuiging nodig.
Waar let je op bij de aankoop van een platenwasmachine?
Hoe de plaat droog wordt, of het label door een klem of afdichtschaal wordt beschermd en welke formaten standaard passen. Daarnaast welke vloeistof het apparaat vraagt en of die geschikt is voor schellak. Een zuigmachine is een tafelapparaat van 6 tot 8 kg en heeft zijn eigen plek nodig.
Hoe reinig je oude schellakplaten?
Alleen met een alcoholvrije vloeistof die de fabrikant uitdrukkelijk voor schellak vrijgeeft, zoals Pro-Ject Wash it 2. De bibliotheek in Dublin waarschuwt dat achtergebleven water schellak kan laten opzwellen, en droogde elke plaat meteen met een zuigmondstuk.
Pro-Ject VC-E2 of VC-S3?
Beide werken met een vacuümarm en magneetklem bij 30 tpm. De VC-E2 heeft een tank van 0,5 liter en past op een dressoir. De VC-S3 heeft 2,5 liter en weegt 8 kg. Bij twintig platen op één avond merk je het verschil, bij vijf per maand eerder niet.
Is ultrasoon de moeite waard voor grammofoonplaten?
Bij een grote verzameling en weinig tijd. De HumminGuru HG01 werkt met 40 kHz en droogt met ventilatoren; een ronde duurt 7 of 10 minuten. Standaard passen 12-inch platen, adapters voor 10 en 7 inch zijn optioneel. Met puur water droogde de plaat in de test niet helemaal volledig.
Hoe bewaar je grammofoonplaten zodat ze schoon blijven?
De Library of Congress raadt aan platen alleen aan de rand en bij het label vast te pakken, rechtop te bewaren en privéverzamelingen koel te bewaren bij ongeveer 35 tot 40 procent luchtvochtigheid. Dat scheelt meer reinigen dan welk apparaat ook. Ook de naald heeft onderhoud nodig, bijvoorbeeld met de Pro-Ject Clean it.
Bronnen
- Pro-Ject Audio Systems: VC-E2
- Pro-Ject Audio Systems: VC-S3
- Pro-Ject Audio Systems: Wash it 2
- Pro-Ject Audio Systems: Brush it
- Pro-Ject Audio Systems: Clean it
- Bonedo: Knosti Disco Antistat Generation II Test (23.02.2018)
- Secrets of Home Theater and High Fidelity: HumminGuru Ultrasonic Vinyl Record Cleaner (03.04.2024)
- Library of Congress: verzorging en opslag van grammofoonplaten
- DIT Conservatory Library: Cleaning shellac records (2018)
Waar te koop
- Pro-Ject VC-E2Prijs bekijken bij Amazon.dePrijs bekijken bij Amazon.co.ukPrijs bekijken bij Amazon.nlPrijs bekijken bij Amazon.com.bePrijs bekijken bij Amazon.frPrijs bekijken bij Amazon.itPrijs bekijken bij Amazon.esPrijs bekijken bij Amazon.plPrijs bekijken bij Amazon.seVerkrijgbaar in Duitsland: Amazon.deBekijken bij Media Markt AT
- Pro-Ject VC-S3Prijs bekijken bij Amazon.dePrijs bekijken bij Amazon.co.ukPrijs bekijken bij Amazon.nlPrijs bekijken bij Amazon.com.bePrijs bekijken bij Amazon.frPrijs bekijken bij Amazon.itPrijs bekijken bij Amazon.esPrijs bekijken bij Amazon.plPrijs bekijken bij Amazon.seVerkrijgbaar in Duitsland: Amazon.de
- Knosti Disco-Antistat Generation IIPrijs bekijken bij Amazon.dePrijs bekijken bij Amazon.co.ukPrijs bekijken bij Amazon.nlPrijs bekijken bij Amazon.com.bePrijs bekijken bij Amazon.frPrijs bekijken bij Amazon.itPrijs bekijken bij Amazon.esPrijs bekijken bij Amazon.plPrijs bekijken bij Amazon.seVerkrijgbaar in Duitsland: Amazon.de
- HumminGuru HG01Prijs bekijken bij Amazon.dePrijs bekijken bij Amazon.co.ukPrijs bekijken bij Amazon.nlPrijs bekijken bij Amazon.com.bePrijs bekijken bij Amazon.frPrijs bekijken bij Amazon.itPrijs bekijken bij Amazon.esPrijs bekijken bij Amazon.plPrijs bekijken bij Amazon.seVerkrijgbaar in Duitsland: Amazon.de
- Pro-Ject Brush itPrijs bekijken bij Amazon.dePrijs bekijken bij Amazon.co.ukPrijs bekijken bij Amazon.nlPrijs bekijken bij Amazon.com.bePrijs bekijken bij Amazon.frPrijs bekijken bij Amazon.itPrijs bekijken bij Amazon.esPrijs bekijken bij Amazon.plPrijs bekijken bij Amazon.seVerkrijgbaar in Duitsland: Amazon.de
- Pro-Ject Clean itPrijs bekijken bij Amazon.dePrijs bekijken bij Amazon.co.ukPrijs bekijken bij Amazon.nlPrijs bekijken bij Amazon.com.bePrijs bekijken bij Amazon.frPrijs bekijken bij Amazon.itPrijs bekijken bij Amazon.esPrijs bekijken bij Amazon.plPrijs bekijken bij Amazon.seVerkrijgbaar in Duitsland: Amazon.de
Nog niet beslist?
Vergelijk rustig verder – alle artikelen in deze rubriek worden maandelijks gecontroleerd op nieuwe en uitgefaseerde modellen.







