Inhoud13 onderdelen
Deze gids verscheen oorspronkelijk in het Duits op handgetestet.de.
Mag een laser die door multiplex snijdt naast de eettafel staan? Alleen als hij volledig ingesloten is. Voor in huis komt wat ons betreft uitsluitend een gesloten apparaat van klasse 1 in aanmerking, en de afvoer naar buiten plan je meteen mee. Eén afzonderlijk model lichten we bewust niet uit, want de laserklasse staat bij alle vier apparaten alleen in de opgaven van de aanbieders.
Diode of CO2, werkvlak en vermogen behandelt onze koopgids voor lasergraveermachines (in het Engels). Dit artikel stelt een andere vraag. Wat kan er thuis misgaan, en wat beschermt je daar echt tegen?
Hoe gevaarlijk is zo’n apparaat?
De regering van de Duitse deelstaat Noordrijn-Westfalen publiceerde in december 2024 een vergelijking die blijft hangen. Een normale laserpointer heeft hoogstens één milliwatt, een lasergraveermachine meestal drie tot 30 watt. Dat is 3.000 tot 30.000 keer zoveel. Bij steekproeven vonden de inspecteurs gebreken aan alle tot dan toe onderzochte producten: beschermruiten ontbraken deels of waren makkelijk te verwijderen, en meer dan 300 aanbiedingen verdwenen uit webwinkels.
Meestal werkt er een laser van klasse 4 in. Bij deze klasse moet je volgens het Duitse federale instituut voor arbeidsveiligheid en arbeidsgeneeskunde (BAuA) bij elke vorm van blootstelling van oog of huid rekening houden met schade. De Duitse wettelijke ongevallenverzekering (DGUV) voegt eraan toe dat ook diffuse straling gevaarlijk kan zijn. Een reflectie van een spiegelend onderdeel is al genoeg.
Mag ik een open laser van klasse 4 privé gebruiken?
De BAuA zegt het duidelijk. Consumentenproducten mogen alleen in de klassen 1, 1M, 2 of 2M op de markt komen. Lasers van de klassen 3R, 3B en 4 zijn volgens de BAuA alleen met speciale beschermende maatregelen in een professionele omgeving inzetbaar, omdat de fabrikant veilig gebruik niet kan garanderen. Deze eis is gericht aan fabrikanten, importeurs en verkopers. Welke gevolgen dat voor jou als particuliere koper heeft, valt er niet uit af te leiden.
Hoe ver reclame en handleiding uit elkaar liggen, laten twee voorbeelden zien. xTool deelt de F1 Ultra in zijn veiligheidsinstructies voor de EU en het Verenigd Koninkrijk in als klasse 4, noemt hem een apparaat voor professioneel gebruik en eist een laserveiligheidsfunctionaris. Atomstack zet in de handleiding van de serie X20, A20 en S20 Pro eveneens klasse 4. Lees de handleiding daarom voordat je betaalt.
Ontbreekt elke opgave, dan helpt een regel van de Zwitserse ongevallenverzekeraar Suva voor bedrijven. Een onbekende klasse betekent daar automatisch klasse 4. Zo zouden wij het ook doen.
Wat betekent klasse 1 bij 20 watt?
Klinkt tegenstrijdig, maar is het niet. De indeling gebeurt op basis van de straling die naar buiten kan komen. Een ingekapselde laser geldt daarom als klasse 1, ook als binnenin een veel sterkere bron werkt. De BAuA beschouwt zulke ingebouwde lasers als veilig; een laserveiligheidsbril is bij normaal gebruik dan niet nodig.
Dat geldt alleen zolang de behuizing dicht is. Bij het openen moet de laser meteen stoppen; zo beschrijft ook de waarschuwing uit Noordrijn-Westfalen het. Wie het dekselcontact overbrugt of een ruit losschroeft, heeft weer een open laser voor zich.
Controleer daarnaast volgens welke regel de klasse is toegekend. Sommige aanbiedingen noemen een FDA-klasse, dus een Amerikaanse norm. Bepalend voor Europa is de indeling volgens EN 60825-1. Daarnaast eist Noordrijn-Westfalen een CE-markering, het volledige adres van fabrikant of importeur op het product, waarschuwingen en handleiding in het Duits en een conformiteitsverklaring. Ontbreekt daarvan iets, dan blijft het apparaat in de winkel.
Is een veiligheidsbril dan niet gewoon genoeg?
Nee. In de arbeidsveiligheid gaan technische oplossingen voor persoonlijke beschermingsmiddelen, en daar zijn redenen voor. Een laserveiligheidsbril volgens de Duitse norm DIN EN 207 beschermt volgens de BAuA alleen tegen onbedoelde blootstelling, niet tegen langer in de straal kijken. Hij moet bij de golflengte passen, zijn beschermingsniveau wordt bepaald door een nummer en de vermogensdichtheid, en hij moet door een aangemelde instantie zijn getest.
De opdruk OD5+, die Atomstack in zijn handleiding eist, beschrijft alleen de demping. Let op de markering volgens de norm. Een gewone veiligheidsbril voor de werkplaats is bedoeld tegen spaanders en helpt hier niet. En alle anderen in de ruimte? Die hebben er ook een nodig; kinderen en huisdieren horen er helemaal niet binnen te komen.
Waar moet de rook naartoe?
Dat wordt bij de aankoop het vaakst onderschat. Een behuizing houdt de straal tegen, gassen niet. De DGUV heeft voor het markeren van kunststoffen met lasers op een rij gezet welke afbraakproducten er ontstaan. Deze uitgave uit 2015 is inmiddels ingetrokken en geldt voor professionele installaties met andere lasertypen. Als oriëntatie is de lijst toch bruikbaar:
- PVC geeft waterstofchloride af.
- PTFE geeft fluoriden en waterstoffluoride af.
- ABS geeft styreen, 1,3-butadieen en acrylonitril af.
- POM geeft formaldehyde af, polycarbonaat fenol.
- Polyacrylonitril geeft acrylonitril en waterstofcyanide af.
Bij POM, ABS, SAN, polyethyleen, PAN en PBT is volgens de DGUV het ontstaan van kankerverwekkende stoffen niet uit te sluiten. Het terugvoeren van de gefilterde lucht naar de ruimte was daar niet toegestaan; afvoer naar buiten was verplicht. Een tafelfilter klinkt als een oplossing. Maar juist bij deze stoffen mochten bedrijven daar niet op vertrouwen.
xTool eist in zijn instructies dat de afvoerslang naar buiten of naar een geschikte luchtreiniger wordt geleid en verbiedt uitblazen in de ruimte. Een plek bij het raam telt dus zwaarder dan de vermogensklasse. Hout, leer en papier wel, kunststof die je niet met zekerheid kunt benoemen niet. Ook Atomstack raadt materiaal met onbekende eigenschappen af.
En als het brandt?
Brandbaar materiaal kan bij lage snelheid en hoog vermogen vlam vatten, schrijft xTool. xTool en Atomstack eisen daarom hetzelfde. Het apparaat draait nooit zonder toezicht en er staat een blusser binnen handbereik. xTool noemt uitdrukkelijk CO2-blussers; de soorten legt ons overzicht van brandblussers uit. Atomstack eist daarnaast een metalen plaat onder het apparaat. Even tien minuten koffie halen is er dus niet bij.
Vier gesloten apparaten vergeleken
| Model | Laser | Behuizing en klasse volgens aanbieder | Voor wie |
|---|---|---|---|
| Creality Falcon A1C | 10 W diode | gesloten, klasse 1 | instap in huis |
| xTool M2 | 10 W diode | gesloten, klasse 1 | knutselen met hout, leer, vilt |
| Sculpfun iCube Ultra | 12 W diode, 150 × 150 mm | gesloten, klasse 1, rookfilter | weinig ruimte, kleine onderdelen |
| Creality Falcon A1 Pro | 20 W diode plus 2 W infrarood | gesloten, klasse 1 | meer snijvermogen in een behuizing |
Creality Falcon A1C
Creality beschrijft de A1C als volledig gesloten desktopgraveermachine met een opbouw van klasse 1. Bij Amazon is hij er met camera; de basisversie komt zonder. In een aanbieding is sprake van FDA-klasse 1, dus hier geldt de vraag naar de Europese indeling extra.
xTool M2
Bij Amazon staat de M2 als gesloten apparaat van 10 watt met klasse 1 en twee camera’s, bedoeld voor hout, leer, vilt, stof en papier. Met tien watt blijft hij bij dun materiaal.
Sculpfun iCube Ultra
Klein en gesloten. Volgens de aanbieding bij Amazon stopt een deursensor de laser, en verder zijn er een noodstop, temperatuursensor, USB-veiligheidssleutel en rookfilter. Het werkvlak meet slechts 150 bij 150 millimeter. Het filter vervangt geen afvoer naar buiten.
Creality Falcon A1 Pro
20 watt diode en 2 watt infrarood in één behuizing, plus volgens Creality vlamdetectie, stop bij kantelen en bewaking van de luchtstroom. De behuizing moet de rook filteren. Klasse 1 staat in de aanbieding bij Amazon. Welke module in het pakket zit, hangt volgens de fabrikant af van de uitvoering.
Zo zouden wij kiezen
- Woning, kinderen in huis: alleen gesloten, klasse 1 volgens EN 60825-1 aantoonbaar, slang naar het raam. Falcon A1C, xTool M2 of iCube Ultra, afhankelijk van de ruimte.
- Dikker hout in de hobbykelder: Falcon A1 Pro, als de afvoer naar buiten gaat.
- Grote werkstukken: eerst de klasse ophelderen, dan de ruimte. Een open laser heeft een afgebakend gebied nodig, de juiste bril en een deur die niemand per ongeluk opendoet.
- Geen raam bereikbaar: beter niet kopen. Voor kunststoffen geldt dat sowieso.
Wil je onderdelen van hout maken, dan komt ook een CNC-frees (in het Engels) in aanmerking. Voor namen en patronen op metaal is een graveerapparaat (in het Engels) zonder straal vaak al genoeg.
Veelgestelde vragen
Hoe gevaarlijk is een lasergraveermachine?
Heel gevaarlijk als hij open is. Een lasergraveermachine heeft meestal drie tot 30 watt, een laserpointer hoogstens één milliwatt. Meestal werkt er een laser van klasse 4 in, waarbij volgens het Duitse federale instituut voor arbeidsveiligheid BAuA elke blootstelling van oog of huid schade kan veroorzaken. Volgens de Duitse wettelijke ongevallenverzekering DGUV is een reflectie van een spiegelend onderdeel al genoeg.
Wat betekent laserklasse 1 bij een apparaat van 20 watt?
De indeling gebeurt op basis van de straling die naar buiten kan komen. Een ingekapselde laser geldt daarom als klasse 1, ook als binnenin een sterkere bron werkt. Dat geldt alleen bij een gesloten behuizing: bij het openen moet de laser meteen stoppen. Let op de indeling volgens EN 60825-1, niet alleen op een FDA-klasse.
Is een veiligheidsbril genoeg bij een open laser?
Nee. Een laserveiligheidsbril volgens DIN EN 207 beschermt volgens de BAuA alleen tegen onbedoelde blootstelling, niet tegen langer in de straal kijken. Hij moet bij de golflengte passen en door een aangemelde instantie zijn getest. Een opdruk als OD5+ beschrijft alleen de demping; een gewone werkplaatsbril helpt niet.
Welke materialen mag je thuis laseren?
Hout, leer en papier wel, kunststof die je niet met zekerheid kunt benoemen niet. PVC geeft waterstofchloride af, POM formaldehyde, ABS styreen en acrylonitril. Bij verschillende kunststoffen is volgens de DGUV het ontstaan van kankerverwekkende stoffen niet uit te sluiten. Ook Atomstack raadt materiaal met onbekende eigenschappen af.
Is een rookfilter in de lasergraveermachine genoeg?
Niet als vervanging van afvoer naar buiten. Een behuizing houdt de straal tegen, gassen niet. xTool eist dat de afvoerslang naar buiten of naar een geschikte luchtreiniger wordt geleid en verbiedt uitblazen in de ruimte. Een plek bij het raam telt zwaarder dan de vermogensklasse.
Mag een lasergraveermachine zonder toezicht draaien?
Nee. Brandbaar materiaal kan bij lage snelheid en hoog vermogen vlam vatten. xTool en Atomstack eisen dat het apparaat nooit zonder toezicht draait en dat er een blusser binnen handbereik staat; xTool noemt CO2-blussers. Atomstack eist daarnaast een metalen plaat onder het apparaat.
Bronnen
- Bundesanstalt für Arbeitsschutz und Arbeitsmedizin (BAuA): laserstraling, hulpmiddel voor de risicobeoordeling
- Deelstaat Noordrijn-Westfalen: waarschuwing voor gevaarlijke lasergraveermachines in de onlinehandel
- DGUV Information 203-095: laserstraling op bouwplaatsen (overzicht van de laserklassen)
- DGUV Information 213-729: markeren van kunststoffen met lasers, uitgave 2015
- Suva: laserklassen, voorschriften en beschermende maatregelen
- xTool: veiligheidsinstructies F1 Ultra (EU en VK)
- Atomstack: gebruikershandleiding X20, A20, S20 Pro
- Creality Falcon: Falcon A1-serie
Waar te koop
- Creality Falcon A1CPrijs bekijken bij Amazon.dePrijs bekijken bij Amazon.co.ukPrijs bekijken bij Amazon.nlPrijs bekijken bij Amazon.com.bePrijs bekijken bij Amazon.frPrijs bekijken bij Amazon.itPrijs bekijken bij Amazon.esPrijs bekijken bij Amazon.plPrijs bekijken bij Amazon.seVerkrijgbaar in Duitsland: Amazon.de
- xTool M2Prijs bekijken bij Amazon.dePrijs bekijken bij Amazon.co.ukPrijs bekijken bij Amazon.nlPrijs bekijken bij Amazon.com.bePrijs bekijken bij Amazon.frPrijs bekijken bij Amazon.itPrijs bekijken bij Amazon.esPrijs bekijken bij Amazon.plPrijs bekijken bij Amazon.seVerkrijgbaar in Duitsland: Amazon.de
- Sculpfun iCube UltraPrijs bekijken bij Amazon.dePrijs bekijken bij Amazon.co.ukPrijs bekijken bij Amazon.nlPrijs bekijken bij Amazon.com.bePrijs bekijken bij Amazon.frPrijs bekijken bij Amazon.itPrijs bekijken bij Amazon.esPrijs bekijken bij Amazon.plPrijs bekijken bij Amazon.seVerkrijgbaar in Duitsland: Amazon.de
- Creality Falcon A1 ProPrijs bekijken bij Amazon.dePrijs bekijken bij Amazon.co.ukPrijs bekijken bij Amazon.nlPrijs bekijken bij Amazon.com.bePrijs bekijken bij Amazon.frPrijs bekijken bij Amazon.itPrijs bekijken bij Amazon.esPrijs bekijken bij Amazon.plPrijs bekijken bij Amazon.seVerkrijgbaar in Duitsland: Amazon.de
