Inhoud14 onderdelen
Deze gids verscheen oorspronkelijk in het Duits op handgetestet.de.
Bij de eerste blik op het gegevensblad van een houtdraaibank blijft het oog hangen aan de centerafstand. Een meter klinkt als vrijheid. Typische eerste projecten zijn echter kort: een gereedschapshandvat, een doosje, een kleine schaal uit een stuk fruithout. Daarvoor tellen andere waarden, namelijk een laag minimaal toerental, een zwaar bed en een spindeldraad waar gangbare klauwplaten op passen. Voor een serieuze start vinden wij daarom een gietijzeren machine zoals de Holzmann D510F de verstandige keuze. Wie eerst handgrepen en kandelaars wil draaien, redt het met de kleinere Holzmann D460FXL. En voor modelbouw bestaat er een machine die met beide niets gemeen heeft.
Centerafstand en centerhoogte: wat de twee maten zeggen
De centerafstand is de afstand tussen de meenemer in de spindelkast en de center in de losse kop. Hij begrenst de lengte van een werkstuk dat tussen de twee centers draait. Tafelpoten, trapspijlen en deegrollers vallen in die categorie. Zo’n 460 tot 510 mm is genoeg voor handgrepen, kandelaars en korte staven. Stoelpoten hebben meer nodig. Holzmann biedt voor de D460FXL en de D510F bedverlengingen aan, Record Power eveneens voor de DML320.
Belangrijker voor schalen is de centerhoogte. Die wordt gemeten van het bed tot het midden van de spindel en komt daarmee overeen met de straal. Bij 160 mm centerhoogte draait er boven het bed dus hooguit een schijf met een diameter van 32 cm. De opgaven zijn niet eenduidig. Scheppach en Record Power noemen de diameter boven het bed direct, Holzmann en Proxxon alleen de centerhoogte. Eén keer verdubbelen, dan klopt de vergelijking.
Waarom het laagste toerental meer telt dan het hoogste
Een vers schaalblok is nooit rond. Schors, scheuren en ongelijk verdeeld hout veroorzaken onbalans, waardoor een lichte machine bij een hoog toerental over de werkbank gaat wandelen. Holzmann schrijft in de handleiding van de D460FXL dat grote en onbalanse werkstukken alleen met een laag spindeltoerental bewerkt moeten worden, en dat je pas sneller gaat als het stuk gelijkmatig rond loopt. Precies daarvoor heeft een machine reserve naar beneden nodig.
Hier scheiden de apparaten zich duidelijk. De D510F en de Record Power DML320 beginnen volgens de fabrikant bij 250 toeren per minuut, de D460FXL bij 650 en de twee Scheppach-machines bij 800. Wie grote blokken wil draaien, kijkt daarom eerst naar de ondergrens. Naar boven hebben alle zes machines genoeg speelruimte voor dunne staven.
Ook de manier van verstellen maakt in de praktijk verschil. Bij de Scheppach DM1100T wordt de riem op een van vier trappen omgelegd. Holzmann combineert bij de D460FXL drie riembereiken met een traploze regeling en een digitaal display. De D510F werkt met een frequentieregelaar die volgens de fabrikant ook bij lage toerentallen een hoog koppel levert, en kan zowel linksom als rechtsom draaien. Die terugloop waardeer je bij het schuren.
Schroefdraad, kegel, gewicht: de onzichtbare accessoires
De machine is maar de helft van de aanschaf. Vroeg of laat komt er een klauwplaat bij, en die wordt op de spindel geschroefd. Holzmann D460FXL, D510F en Record Power DML320 hebben een M33-schroefdraad en morsekegel 2 (MK2) in spindel en losse kop. Voor die combinatie bieden meerdere fabrikanten klauwplaten, planschijven en meenemers aan. Scheppach geeft voor de DM600VARIO en DM1100T een M18-schroefdraad op; de keuze aan passende accessoires is daarmee kleiner. Proxxon gebruikt M 16 x 1 en maakt eigen klauwplaten voor de DB 250.
Gewicht is bij een houtdraaibank geen nadeel. De D510F weegt volgens Holzmann 55 kg, de DML320 volgens Record Power 52 kg. Bij beide zijn bed, spindelkast en losse kop van gietijzer, en die massa dempt trillingen. De Scheppach DM1100T brengt daarentegen bij een meter centerafstand zo’n 20 kg op de weegschaal. Voor lange, slanke staven is dat genoeg. Bij een zwaar blok met een diameter van 30 cm zouden wij voorzichtig zijn.
Zes houtdraaibanken voor verschillende werkplaatsen
| Model | Centerafstand | Diameter boven bed | Toerental (volgens fabrikant) | Voor wie |
|---|---|---|---|---|
| Proxxon DB 250 | 250 mm | 80 mm (centerhoogte 40 mm) | 1.000 tot 5.000 /min, traploos | Modelbouw, miniaturen |
| Scheppach DM600VARIO | 600 mm | 250 mm | 800 tot 3.000 /min, traploos | Kleine werkplaats, handgrepen en staven |
| Scheppach DM1100T | 1.000 mm | 350 mm | 4 riemtrappen tot 2.600 /min | Lang spindelwerk |
| Holzmann D460FXL | 460 mm | 306 mm (centerhoogte 153 mm) | 650 tot 3.800 /min, 3 bereiken | Start met gietijzer |
| Holzmann D510F | 510 mm | 320 mm (centerhoogte 160 mm) | 250 tot 3.850 /min, 3 bereiken | Schalen, doosjes, serieuze start |
| Record Power DML320 | 510 mm | 320 mm | 250 tot 3.850 /min | Schalen, verdeelwerk |
Proxxon DB 250: houtdraaien op poppenhuisformaat
Proxxon noemt zelf poppenhuisservies, masten voor de modelspoorbaan en ledematen van marionetten als toepassing. Daarbij passen 100 W, een bed van aluminiumprofiel en zes spantangen van 2 tot 10 mm in de levering. Voor kleine onderdelen in serie heeft de spindel een doorlopende boring van 10 mm. Met een houten schaal heeft dat niets te maken.
Scheppach DM600VARIO: klein, traploos, snel opgeborgen
600 mm centerafstand, 250 mm diameter boven het bed en een motor van 550 W met elektronische toerentalregeling van 800 tot 3.000 toeren. Scheppach levert een planschijf, meenemer, meelopende center en bevestigingsschroeven mee. Wie gereedschapshandvatten, pennen of korte staven wil draaien, heeft daarmee een handzame instapmachine. Voor zware blokken ontbreekt hem de langzame gang.
Scheppach DM1100T: veel lengte op een licht bed
Met een meter tussen de centers en 350 mm diameter boven het bed heeft de DM1100T op papier de grootste maten van deze lijst. De motor van 400 W drijft aan via vier riemtrappen. Twee draaibeitels, een rechte en een holle, worden meegeleverd. Wij zien hem daar waar lange spindels zoals stoelpoten op het programma staan en de werkplaats geen plek heeft voor 50 kg gietijzer.
Holzmann D460FXL: gietijzer voor het begin
Bed, spindelkast, losse kop en gereedschapssteun zijn volgens Holzmann van gietijzer; de machine weegt 35 kg. Met 153 mm centerhoogte passen borden tot ruim 30 cm boven het bed, en de M33-schroefdraad opent de weg naar gangbare klauwplaten. Twee gereedschapssteunen van 150 en 300 mm horen erbij, een bedverlenging brengt de centerafstand op 920 mm. Zwak punt is het minimale toerental van 650 toeren. Bij grote schalen beperkt dat de speelruimte.
Holzmann D510F: onze aanbeveling voor schalen en doosjes
De D510F combineert wat bij de start het verschil maakt. Hij begint bij 250 toeren, heeft 735 W continu vermogen, links- en rechtsloop, een digitaal display en een spindel die elke 15 graden te vergrendelen is. 55 kg gietijzer houdt ook een onrond blok rustig. Holzmann biedt een bedverlenging van 644 mm aan. Wie alleen staven draait, benut deze uitrusting niet.
Record Power DML320: het Engelse alternatief
Op het gegevensblad zit de DML320 dicht bij de D510F: 510 mm centerafstand, 320 mm boven het bed, 250 tot 3.850 toeren, M33 en MK2. Record Power noemt 550 W afgegeven vermogen, terugloop en een verdeelinrichting met 24 posities voor versieringen op gelijke afstanden. Aan de spindelkast zit een aflegplek voor gereedschap. Welke van de twee machines het wordt, beslissen uiteindelijk accessoires en service, niet de techniek.
Draaibeitels: liever drie scherpe dan een dozijn botte
Grote sets vullen de koffer. In het begin heb je maar een paar vormen nodig: een schrobguts die het hoekige hout rond maakt, een beitel om glad te maken en een afsteekbeitel voor insteken en afsteken. Voor schalen komt er een schaalguts bij. Proxxon stopt in zijn vijfdelige set voor de DB 250 een guts, een platte beitel, een spitse beitel, een ruwbeitel en een sletbeitel.
Zonder slijpen gaat het niet. Holzmann eist in de handleiding uitdrukkelijk scherp draaigereedschap, en een botte beitel scheurt de vezels open in plaats van ze te snijden. Wie in het begin geen slijpmachine met mal wil aanschaffen, kan kiezen voor gereedschap met een verwisselbare hardmetalen plaat. Holzmann heeft zulke sets in het assortiment accessoires. Een blijvende vervanging voor slijpen zijn ze niet, want ook de plaatjes slijten.
Stof, handschoenen, afstand: wat vóór de eerste krul geregeld moet zijn
Houtdraaien veroorzaakt bij het schuren fijn stof. De Duitse technische regel voor gevaarlijke stoffen TRGS 553 behandelt hardhoutstof als kankerverwekkend en noemt als gevolg tumoren van de binnenneus en de neusbijholten. Ze richt zich op bedrijven, maar is ook voor de hobbywerkplaats een bruikbare maatstaf. Afgezogen houtdraaibanken horen daar bij de machines waarbij de grenswaarde voor hardhoutstof van 2 mg/m³ alleen bij beperkt gebruik wordt gehaald, bijvoorbeeld met korte looptijden. Afblazen en droog vegen zijn volgens de regel niet toegestaan. Vereist zijn industriezuigers van stofklasse M of geteste ontstoffers. Als ademhalingsbescherming noemt de TRGS minstens FFP2, tegen kankerverwekkend stof in principe de hoogste klasse. Onze gids over stofmaskers legt de verschillen uit.
Handschoenen blijven uit. Holzmann verbiedt ze in de handleiding vanwege de draaiende delen en eist oogbescherming, een stofmasker en gehoorbescherming. De gereedschapssteun moet 1 tot 3 mm vóór het werkstuk staan, net boven of onder het midden. Voor het inschakelen wordt het hout met de hand rondgedraaid, zodat het nergens tegenaan slaat. Onronde blokken kun je vooraf op de lintzaag grof rond zagen. Dat haalt veel onbalans weg.
Zo zouden wij kiezen
- Schalen, doosjes en borden tot ruim 30 cm: Holzmann D510F of Record Power DML320, beide met 250 toeren als laagste toerental.
- Handgrepen, kandelaars en korte staven, later misschien meer: Holzmann D460FXL, vanwege gietijzer en M33-schroefdraad.
- Weinig ruimte en kleine onderdelen: Scheppach DM600VARIO.
- Stoelpoten en lange spindels zonder zwaar gietijzeren bed: Scheppach DM1100T.
- Modelbouw en miniaturen: Proxxon DB 250, voor alles wat groter is ongeschikt.
Veelgestelde vragen
Waar let je op bij het kopen van een houtdraaibank?
Minder op de centerafstand dan op een laag minimaal toerental, een zwaar bed en een spindeldraad waar gangbare klauwplaten op passen. Typische eerste projecten zoals gereedschapshandvatten, doosjes of kleine schalen zijn kort; daarvoor volstaat zo'n 460 tot 510 mm centerafstand.
Waarom is het laagste toerental zo belangrijk?
Een vers schaalblok is nooit rond en veroorzaakt onbalans. Holzmann raadt aan grote en onbalanse werkstukken alleen langzaam te bewerken tot ze gelijkmatig rond lopen. De D510F en de Record Power DML320 beginnen bij 250 toeren, de D460FXL bij 650, de Scheppach-machines bij 800.
Wat betekent de centerhoogte bij een houtdraaibank?
Die wordt gemeten van het bed tot het midden van de spindel en komt overeen met de straal. Bij 160 mm centerhoogte draait er boven het bed hooguit een schijf met een diameter van 32 cm. Sommige fabrikanten noemen alleen de centerhoogte, andere direct de diameter, dus één keer verdubbelen.
Welke spindeldraad is zinvol bij houtdraaibanken?
Holzmann D460FXL, D510F en Record Power DML320 hebben een M33-schroefdraad en morsekegel 2; daarvoor bieden meerdere fabrikanten klauwplaten, planschijven en meenemers aan. Scheppach gebruikt M18 met een kleinere keuze aan accessoires, Proxxon maakt eigen klauwplaten voor de DB 250.
Welke draaibeitels heb ik in het begin nodig?
Weinig: een schrobguts die het hoekige hout rond maakt, een beitel om glad te maken en een afsteekbeitel voor insteken en afsteken. Voor schalen komt er een schaalguts bij. Zonder slijpen gaat het niet, want een botte beitel scheurt de vezels open.
Hoe bescherm ik me bij het houtdraaien tegen houtstof?
De TRGS 553 (een Duitse technische regel voor gevaarlijke stoffen) behandelt hardhoutstof als kankerverwekkend. Afblazen en droog vegen zijn daarbij niet toegestaan; vereist zijn industriezuigers van stofklasse M of geteste ontstoffers en als ademhalingsbescherming minstens FFP2. Handschoenen blijven uit vanwege de draaiende delen.
Bronnen
- Proxxon: MICRO-houtdraaibank DB 250
- Scheppach: houtdraaibank DM600VARIO
- Scheppach: houtdraaibank DM1100T
- Holzmann: houtdraaibank D460FXL_230V
- Holzmann: gebruiksaanwijzing D460FXL (pdf)
- Holzmann: houtdraaibank D510F_230V
- Record Power: DML320 Cast Iron Electronic Variable Speed Lathe
- Ausschuss für Gefahrstoffe: TRGS 553 houtstof, versie 28.2.2025 (pdf, beschikbaar gesteld door de Duitse DGUV)
Waar te koop
- Holzmann D510F 230VPrijs bekijken bij Amazon.dePrijs bekijken bij Amazon.co.ukPrijs bekijken bij Amazon.nlPrijs bekijken bij Amazon.com.bePrijs bekijken bij Amazon.frPrijs bekijken bij Amazon.itPrijs bekijken bij Amazon.esPrijs bekijken bij Amazon.plPrijs bekijken bij Amazon.seVerkrijgbaar in Duitsland: Amazon.de
- Holzmann D460FXL 230VPrijs bekijken bij Amazon.dePrijs bekijken bij Amazon.co.ukPrijs bekijken bij Amazon.nlPrijs bekijken bij Amazon.com.bePrijs bekijken bij Amazon.frPrijs bekijken bij Amazon.itPrijs bekijken bij Amazon.esPrijs bekijken bij Amazon.plPrijs bekijken bij Amazon.seVerkrijgbaar in Duitsland: Amazon.de
- Record Power DML320Prijs bekijken bij Amazon.dePrijs bekijken bij Amazon.co.ukPrijs bekijken bij Amazon.nlPrijs bekijken bij Amazon.com.bePrijs bekijken bij Amazon.frPrijs bekijken bij Amazon.itPrijs bekijken bij Amazon.esPrijs bekijken bij Amazon.plPrijs bekijken bij Amazon.seVerkrijgbaar in Duitsland: Amazon.de
- Scheppach DM600VARIOBekijken bij scheppachVerkrijgbaar in Duitsland: scheppachPrijs bekijken bij Amazon.dePrijs bekijken bij Amazon.co.ukPrijs bekijken bij Amazon.nlPrijs bekijken bij Amazon.com.bePrijs bekijken bij Amazon.frPrijs bekijken bij Amazon.itPrijs bekijken bij Amazon.esPrijs bekijken bij Amazon.plPrijs bekijken bij Amazon.seVerkrijgbaar in Duitsland: Amazon.de
- Scheppach DM1100TBekijken bij scheppachVerkrijgbaar in Duitsland: scheppachPrijs bekijken bij Amazon.dePrijs bekijken bij Amazon.co.ukPrijs bekijken bij Amazon.nlPrijs bekijken bij Amazon.com.bePrijs bekijken bij Amazon.frPrijs bekijken bij Amazon.itPrijs bekijken bij Amazon.esPrijs bekijken bij Amazon.plPrijs bekijken bij Amazon.seVerkrijgbaar in Duitsland: Amazon.de
- Proxxon DB 250Prijs bekijken bij Amazon.dePrijs bekijken bij Amazon.co.ukPrijs bekijken bij Amazon.nlPrijs bekijken bij Amazon.com.bePrijs bekijken bij Amazon.frPrijs bekijken bij Amazon.itPrijs bekijken bij Amazon.esPrijs bekijken bij Amazon.plPrijs bekijken bij Amazon.seVerkrijgbaar in Duitsland: Amazon.de
