Inhoud15 onderdelen
Deze gids verscheen oorspronkelijk in het Duits op handgetestet.de.
Een waterontharder is geen gezondheidsapparaat. Hij beschermt leidingen, boiler en kranen, meer niet. Woon je in een gebied met middelhard of hard water en erger je je aan verkalkte douchekoppen en een warmwaterboiler vol aanslag, dan is een gecertificeerde ionenwisselaar zoals de Grünbeck softliQ:SE18 een degelijke oplossing voor een huishouden tot vier personen. Bij zacht water heb je er geen nodig.
Wat er eigenlijk in de kelder gebeurt
Hardheid ontstaat door opgelost calcium en magnesium. Verwarm je het water, dan slaat een deel daarvan neer als kalk: op het verwarmingselement, in de doorstroomverwarmer, in de perlator. Een waterontharder haalt deze ionen eruit. Daarvoor stroomt het water door een kolom met harsbolletjes die met natrium zijn geladen. Calcium en magnesium blijven aan de hars hangen, natrium gaat het water in. Is de hars uitgeput, dan spoelt de installatie hem door met pekel en laadt hem opnieuw. Fabrikanten noemen dat regeneratie, en het verklaart waarom elke installatie van dit type zout, stroom en een afvoeraansluiting nodig heeft.
Na de uitwisseling is het water eerst volledig onthard. Voor drinkwater vindt de DVGW (Duitse branchevereniging voor gas en water) dat niet doelmatig. Een mengventiel voegt daarom hard water toe tot de gewenste resthardheid is bereikt. Als richtwaarde noemt de vereniging 8,4 °dH (Duitse hardtegraad), de grens met het bereik “zacht”. Calcium zou niet onder 0,5 mmol/l, dus ongeveer 3 °dH, moeten zakken.
Eerst meten, dan kopen
In Duitsland moet het waterbedrijf het hardheidsbereik minstens één keer per jaar bekendmaken. Dat schrijft § 9 van de Duitse wet op was- en reinigingsmiddelen (Wasch- und Reinigungsmittelgesetz) voor. De bereiken liggen vast: zacht onder 1,5 millimol calciumcarbonaat per liter, middelhard 1,5 tot 2,5, hard boven 2,5. Omgerekend liggen de grenzen bij ongeveer 8,4 en 14 °dH.
Je eigen waarde controleer je met een druppeltest. Buisje tot de streep vullen, titratievloeistof druppel voor druppel toevoegen, schudden, tellen. Slaat de kleur om van rood naar groen, dan komt het aantal druppels overeen met de hardheid in °dH. Dezelfde test heb je later opnieuw nodig, namelijk achter de installatie, om de instelling te controleren.
Ontharden is volgens de DVGW zinvol in de bereiken middelhard en hard, als er storingen aan apparaten te verwachten zijn. Voor de gezondheid is het niet nodig. De Duitse consumentenorganisatie Verbraucherzentrale noemt de kwaliteit van leidingwater zeer goed, ook als het kalkhoudend is, en Stiftung Warentest noemde calcium en magnesium in drinkwater al in 2009 wenselijk.
Natrium, zout en afvalwater
Per graad hardheid die de installatie verwijdert, stijgt het natriumgehalte met 8,2 mg/l. Dat getal noemt de DVGW. Een rekenvoorbeeld uit een regio met 20 °dH: wie instelt op 8 °dH, verwijdert 12 graden en verhoogt het natrium met bijna 100 mg/l. De Duitse drinkwaterverordening (Trinkwasserverordnung) staat 200 mg/l toe, en het natrium dat er al in zit, telt mee. De uitgangswaarde vind je in de analyse van je waterbedrijf.
Het regeneratiezout verdwijnt niet. Rioolwaterzuiveringen houden het niet tegen, het belandt in rivieren. De DVGW raadt daarom aan om alleen zoveel te ontharden als nodig is en de tuinaansluiting er helemaal buiten te laten. Daar staat tegenover dat je minder wasmiddel nodig hebt: tot 30 procent zou theoretisch mogelijk zijn, schrijft de vereniging, op voorwaarde dat je doseert volgens het nieuwe hardheidsbereik. In de wasmachine stel je de hardheid daarop af.
Kalkbescherming zonder zout: wat de apparaten doen
Naast ionenwisselaars zijn er kalkbeschermingsapparaten die zonder zout en zonder afvalwater werken. Ze halen niets uit het water. Volgens de DVGW vormen ze piepkleine entkristallen waaraan de hardheidsvormers zich hechten, in plaats van zich op verwarmde oppervlakken vast te zetten. De hardheid blijft dus gelijk en het wasmiddelverbruik daalt niet. De werkzaamheid wordt getest volgens de Duitse norm DIN 3607.
Of een apparaat waarmaakt wat het belooft, is omstreden. Stiftung Warentest testte in nummer 1/2000 fysische waterbehandelaars: maar drie werkten, tien kregen “mangelhaft” (ondermaats). Nieuwe inzichten over deze techniek heeft de stichting naar eigen zeggen sindsdien niet. Voor ons betekent dat: een zoutvrij apparaat komt alleen met keurmerk in aanmerking, en wie meetbaar zachter water wil, heeft een ionenwisselaar nodig. Een kanfilter ontkalkt dan weer alleen het theewater; de verschillen leggen we uit in onze gids over waterfilters.
Installaties en toebehoren volgens fabrikantgegevens
| Model | Type | Kerngegevens volgens fabrikant | Voor wie |
|---|---|---|---|
| Grünbeck softliQ:SE18 | Enkelkolomsinstallatie, wifi | 5 l hars, tot 35 kg zout, 0,15 tot 0,55 kg zout per regeneratie, 1,8 m³/h | 1 tot 4 personen |
| Judo i-soft SAFE+ | Twee kolommen, lekbeveiliging | Zoutreservoir van 50 kg, ongeveer 200 g zout en 25 l water per regeneratie, 1,8 m³/h | Huishoudens die doorlopend zacht water en een afsluiting willen |
| BWT Perla One | Enkelkolomsinstallatie, wifi/LAN | tot 32 kg zout, 0,26 tot 0,76 kg zout per regeneratie, 1,7 m³/h | middelhard water, kleinere behoefte |
| SYR LEX Plus 10 Connect | Enkelkolomsinstallatie, app | 7,5 l hars, 25 kg zout, ca. 0,95 kg zout per regeneratie, 1,5 m³/h | Eengezinswoning |
| Grünbeck Wasserprüfeinrichtung Gesamthärte | Druppeltest | 1 druppel = 1 °dH, kleuromslag van rood naar groen | iedereen, vóór de aankoop en ter controle |
| BWT Perla Tabs | Regeneratiezout | Tabletten, min. 99,6 % natriumchloride, DIN EN 973 kwaliteit A | Gebruikers van elke installatie |
Grünbeck softliQ:SE18
De kleinste installatie uit de SE-serie is volgens Grünbeck bedoeld voor één tot vier personen. Ze regenereert alleen de verbruikte capaciteit en gebruikt daarvoor maar zoveel zout als nodig is; uiterlijk na drie dagen spoelt ze om hygiënische redenen volledig door. Het gegevensblad noemt een DIN/DVGW-registratienummer, en er zit een druppeltest bij. Ze meet 815 × 360 × 430 mm, met geopend deksel 1.060 mm hoog. Voor tot twaalf personen is er de grotere SE24 met 9 l hars. Tijdens de regeneratie stroomt er hard water, dat is goed om te weten.
Judo i-soft SAFE+
Twee kolommen werken afwisselend, daardoor komt er volgens Judo de klok rond zacht water uit. Interessanter vinden wij de ingebouwde lekbeveiliging: die sluit de leiding af als instelbare grenswaarden worden overschreden, en er kunnen tot tien vloersensoren worden aangesloten. Denk je toch al aan watermelders, dan krijg je hier beide in één apparaat. Volgens de handleiding is het apparaat getest volgens DIN EN 14743 en DIN 19636-100 en draagt het het DIN-DVGW-keurmerk. Een deel van het onderhoud blijft bij de gebruiker: om de twee maanden een visuele controle, elk halfjaar sifon en dichtheid controleren.
BWT Perla One
BWT positioneert de Perla One zelf voor middelhard water en een kleinere behoefte, bijvoorbeeld vóór een warmwatertoestel. Onder ongeveer 20 procent van de ingangshardheid komt ze door haar bouwwijze niet. Handig is de AQA-Watch-functie, die langdurige, kleine doorstromingen meldt als mogelijk druppellek.
SYR LEX Plus 10 Connect
Volgens het gegevensblad is de capaciteit voldoende om al het water van een eengezinswoning gedeeltelijk te ontharden. Met 0,95 kg per regeneratie verbruikt ze per beurt meer zout dan de Grünbeck, maar ze heeft ook meer hars. Vanaf 5 bar netdruk eist SYR een drukregelaar ervoor. De handleiding somt het onderhoud precies op: de hardheid elk kwartaal zelf controleren, chloorcel en afdichtingen om de twee jaar laten vervangen door een vakbedrijf.
Grünbeck Wasserprüfeinrichtung Gesamthärte
Een buisje en een flesje titratievloeistof. De set meet in °dH of °f, afhankelijk van tot welke streep je vult. Vóór de aankoop bevestigt hij de waarde van het waterbedrijf, daarna laat hij zien of de menging klopt.
BWT Perla Tabs
Regeneratiezout in tabletvorm van siedezout met minstens 99,6 procent natriumchloride. BWT vermeldt DIN EN 973 kwaliteit A, de norm voor zout voor drinkwaterbehandeling. Judo eist voor de i-soft eveneens tabletten volgens DIN EN 973.
Installatie: niet zelf, en niet zomaar ergens
Volgens § 12 lid 2 van de Duitse AVBWasserV mogen alleen het waterbedrijf of een installatiebedrijf dat in het installateursregister van een waterbedrijf staat de installatie uitvoeren. De Verbraucherzentrale zegt het nog duidelijker: bouw zulke installaties niet zelf in. Vraag het bedrijf rechtstreeks of het geregistreerd is. De DVGW verwijst voor het zoeken naar de lijst van je waterbedrijf.
Op de plaats van opstelling is nogal wat nodig. Een beschermfilter van 80 tot 150 µm vóór de installatie, zoals de Duitse norm DIN 1988-200 sowieso voorschrijft. Een stopcontact met permanente stroom. Een rioolaansluiting waar spoel- en overloopslang eindigen met een vrije uitloop volgens DIN EN 1717, zodat er geen afvalwater kan worden teruggezogen; de installatie zelf moet volgens de DVGW een ingebouwde terugstroombeveiliging hebben. Daarnaast een vorstvrije ruimte die voor drinkwater niet warmer dan 25 °C mag worden. Een stookruimte van 28 graden in de winter valt daarmee af. Ligt het riool hoger dan de installatie, dan is een zoutwaterbestendige pompput nodig.
Onderhoud: het deel dat in de folder klein gedrukt staat
Volgens DIN EN 806-5 geldt voor waterontharders volgens de DVGW: inspectie om de twee maanden, onderhoud elk halfjaar. De fabrikanten vertalen dat verschillend. Judo laat de gebruiker tweemaandelijks en halfjaarlijks controleren en stuurt eens per jaar de klantenservice. SYR noemt jaarlijks onderhoud door een vakbedrijf, in meergezinswoningen elk halfjaar. En wie de intervallen niet aanhoudt, riskeert volgens Judo en SYR zijn garantie. Reken het onderhoudscontract dus vanaf het begin mee.
Nog een detail tot slot. Draait de installatie, dan kloppen de hardheidsinstellingen van je huishoudapparaten niet meer. Zet na de installatie alle apparaten op de nieuwe waarde, ook de volautomatische koffiemachine (in het Engels).
Zo zouden wij kiezen
- Zacht water onder 8,4 °dH: geen installatie. Een druppeltest bevestigt dat.
- Eén tot vier personen bij hard water: Grünbeck softliQ:SE18, geplaatst door een geregistreerd vakbedrijf.
- Groter huishouden, wens om af te sluiten bij waterschade: Judo i-soft SAFE+ of de Grünbeck SE24.
- Alleen middelhard water, bescherming voor de boiler: BWT Perla One.
- Kalkbescherming zonder zout: alleen met keurmerk volgens DIN 3607 en zonder te verwachten dat het water zachter wordt.
Veelgestelde vragen
Vanaf welke waterhardheid loont een waterontharder?
Volgens de DVGW (Duitse branchevereniging voor gas en water) in de bereiken middelhard en hard, als er storingen aan apparaten te verwachten zijn. Zacht betekent onder ongeveer 8,4 °dH, hard boven ongeveer 14 °dH. In Duitsland moet het waterbedrijf het hardheidsbereik minstens één keer per jaar bekendmaken; een eigen waarde krijg je met een druppeltest.
Is onthard water gezonder?
Nee, voor de gezondheid is ontharden niet nodig. De Duitse consumentenorganisatie Verbraucherzentrale noemt de kwaliteit van leidingwater zeer goed, ook als het kalkhoudend is. Stiftung Warentest noemde calcium en magnesium in drinkwater wenselijk. De DVGW vindt volledig onthard drinkwater niet doelmatig en noemt 8,4 °dH als richtwaarde.
Hoeveel natrium brengt een waterontharder in het water?
Per verwijderde graad hardheid stijgt het natriumgehalte volgens de DVGW met 8,2 mg/l. Wie bij 20 °dH instelt op 8 °dH, verhoogt het natrium met bijna 100 mg/l. De Duitse drinkwaterverordening (Trinkwasserverordnung) staat 200 mg/l toe; het natrium dat al in de analyse van het waterbedrijf staat, telt mee.
Werken kalkbeschermingsapparaten zonder zout?
Dat is omstreden. Ze halen niets uit het water, maar vormen volgens de DVGW entkristallen; de hardheid blijft gelijk. Stiftung Warentest vond in 2000 maar drie werkende apparaten, tien waren ondermaats. Een zoutvrij apparaat komt voor ons alleen in aanmerking met een keurmerk volgens de Duitse norm DIN 3607.
Mag je een waterontharder zelf installeren?
Nee. Volgens § 12 van de Duitse AVBWasserV mogen alleen het waterbedrijf of een bedrijf dat in het installateursregister staat de installatie uitvoeren. Op de plaats van opstelling zijn een beschermfilter, permanente stroom, een rioolaansluiting met vrije uitloop en een vorstvrije ruimte nodig die niet warmer wordt dan 25 °C.
Hoe vaak moet een waterontharder worden onderhouden?
Volgens DIN EN 806-5 geldt volgens de DVGW: inspectie om de twee maanden, onderhoud elk halfjaar. Judo stuurt eens per jaar de klantenservice, SYR noemt jaarlijks onderhoud door een vakbedrijf. Wie de intervallen niet aanhoudt, riskeert volgens Judo en SYR de garantie; reken een onderhoudscontract dus mee.
Bronnen
- DVGW-Kompaktinfo: waterbehandeling in de drinkwaterinstallatie (maart 2024, Duits)
- AVBWasserV § 12 (Duits)
- Wasch- und Reinigungsmittelgesetz § 9 (Duits)
- Trinkwasserverordnung, bijlage 3 (natrium, Duits)
- Verbraucherzentrale: waterbehandeling in huis
- Stiftung Warentest: fysische waterbehandelaars (2000)
- Stiftung Warentest: filter- en onthardingsinstallaties (2009)
- Grünbeck: productgegevensblad softliQ:SE
- Grünbeck: gebruiksaanwijzing softliQ:SD (hardheidsmeting)
- Judo: i-soft SAFE+
- Judo: installatie- en gebruiksaanwijzing i-soft SAFE+
- BWT: Perla One
- BWT: productgegevensblad Perla One
- BWT: gegevensblad regeneratiemiddelen (Perla Tabs)
- SYR: gegevensblad LEX Plus 10 Connect
- SYR: bediening en onderhoud LEX Plus 10 Connect
Waar te koop
- Grünbeck softliQ:SE18Prijs bekijken bij Amazon.dePrijs bekijken bij Amazon.co.ukPrijs bekijken bij Amazon.nlPrijs bekijken bij Amazon.com.bePrijs bekijken bij Amazon.frPrijs bekijken bij Amazon.itPrijs bekijken bij Amazon.esPrijs bekijken bij Amazon.plPrijs bekijken bij Amazon.seVerkrijgbaar in Duitsland: Amazon.de
- Grünbeck softliQ:SE24Prijs bekijken bij Amazon.dePrijs bekijken bij Amazon.co.ukPrijs bekijken bij Amazon.nlPrijs bekijken bij Amazon.com.bePrijs bekijken bij Amazon.frPrijs bekijken bij Amazon.itPrijs bekijken bij Amazon.esPrijs bekijken bij Amazon.plPrijs bekijken bij Amazon.seVerkrijgbaar in Duitsland: Amazon.de
- Judo i-soft SAFE+Prijs bekijken bij Amazon.dePrijs bekijken bij Amazon.co.ukPrijs bekijken bij Amazon.nlPrijs bekijken bij Amazon.com.bePrijs bekijken bij Amazon.frPrijs bekijken bij Amazon.itPrijs bekijken bij Amazon.esPrijs bekijken bij Amazon.plPrijs bekijken bij Amazon.seVerkrijgbaar in Duitsland: Amazon.de
- BWT Perla OnePrijs bekijken bij Amazon.dePrijs bekijken bij Amazon.co.ukPrijs bekijken bij Amazon.nlPrijs bekijken bij Amazon.com.bePrijs bekijken bij Amazon.frPrijs bekijken bij Amazon.itPrijs bekijken bij Amazon.esPrijs bekijken bij Amazon.plPrijs bekijken bij Amazon.seVerkrijgbaar in Duitsland: Amazon.de
- SYR LEX Plus 10 ConnectPrijs bekijken bij Amazon.dePrijs bekijken bij Amazon.co.ukPrijs bekijken bij Amazon.nlPrijs bekijken bij Amazon.com.bePrijs bekijken bij Amazon.frPrijs bekijken bij Amazon.itPrijs bekijken bij Amazon.esPrijs bekijken bij Amazon.plPrijs bekijken bij Amazon.seVerkrijgbaar in Duitsland: Amazon.de
- Grünbeck Wasserprüfeinrichtung GesamthärtePrijs bekijken bij Amazon.dePrijs bekijken bij Amazon.co.ukPrijs bekijken bij Amazon.nlPrijs bekijken bij Amazon.com.bePrijs bekijken bij Amazon.frPrijs bekijken bij Amazon.itPrijs bekijken bij Amazon.esPrijs bekijken bij Amazon.plPrijs bekijken bij Amazon.seVerkrijgbaar in Duitsland: Amazon.de
- BWT Perla TabsPrijs bekijken bij Amazon.dePrijs bekijken bij Amazon.co.ukPrijs bekijken bij Amazon.nlPrijs bekijken bij Amazon.com.bePrijs bekijken bij Amazon.frPrijs bekijken bij Amazon.itPrijs bekijken bij Amazon.esPrijs bekijken bij Amazon.plPrijs bekijken bij Amazon.seVerkrijgbaar in Duitsland: Amazon.de
